Dante Alighieri Amsterdam - Italiaanse taal en cultuur in Amsterdam

Lezing ~ Joep Stapel en Jur Koksma: Op de drempel van verlossing De poezië van Eugenio Montale
2023-04-12 20:15 - 22:00 (Europe/Amsterdam) | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Eugenio Montale (1896-1981) was een van de grootste Italiaanse dichters van de vorige eeuw, al bereikte hij in Nederland nooit de roem die hem in zijn thuisland en de Angelsaksische wereld ten deel viel. Met zijn debuutbundel Ossi di seppia (1925), gesitueerd in het uitgebeten Ligurische kustlandschap van zijn jeugd, zette de jonge Montale zich af tegen de hoogdravende toon van dichters als Gabriele d’Annunzio. In 1975 kreeg hij de Nobelprijs voor Literatuur. Montales invloed reikte zelfs tot voorbij zijn dood: zijn Diario postumo zorgde in Italië voor opschudding en houdt de gemoederen nog altijd bezig.
Joep Stapel en Jur Koksma werken al geruime tijd aan de eerste integrale Nederlandse vertaling van Ossi di seppia. In deze gezamenlijke lezing vertellen zij aan de hand van persoonlijke anekdotes en fascinaties over leven en werk van Montale. Joep Stapel is schrijver en klassieke muziekjournalist voor NRC. Eind 2022 verscheen bij uitgeverij Meulenhoff zijn tweede roman De onzichtbare. Hij publiceerde poëzie, verhalen en essays in onder meer De Gids, DW B en Het Liegend Konijn. Jur Koksma studeerde filosofie en biologie en is als universitair hoofddocent verbonden aan het Radboudumc in Nijmegen. Met Joep Stapel vertaalt hij poëzie. Koksma en Stapel vormden de redactie van het nonsenstijdschrift dodo/nododo, een tijdschrift ‘in de geest van Lewis Carroll’. Voor uitgeverij Vleugels vertaalden zij werk van de Amerikaanse dichters Delmore Schwartz en John Ashbery. In 2020 publiceerden zij in vertaaltijdschrift Filter een essay over het vertalen van de poëzie van Eugenio Montale.

Lezing ~ Willem du Gardijn: Het einde van het lied
2023-05-25 20:15 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Het onderwerp van deze lezing is de roman Het einde van het lied (2021), geschreven door de spreker zelf. Hij zal vertellen over hoe hij ertoe kwam dit boek te schrijven, hoe het manuscript zich tijdens het schrijven ontwikkelde (de genese) en hoe het eindelijke werk gerecipieerd werd. Tijdens de lezing zullen foto’s en filmpjes te zien zijn die de schrijver gedurende zijn onderzoek in Italië (september – december 2016) heeft gemaakt. Een grote vraag stond centraal: waar exact is keizer Hadrianus gestorven? Nog geen historicus heeft zich hierover in wetenschappelijk zin uitgelaten, de hoofdpersoon van Het einde van het lied doet dat wel. Er zal ruime gelegenheid zijn om vragen te stellen over de roman. De spreker beveelt het dan ook van harte aan om zijn boek vooraf te lezen.
Willem du Gardijn (1964) is van oorsprong historicus en studeerde in 1990 cum laude af aan de Universiteit Utrecht. Sinds 1991 is hij docent culturele geschiedenis aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht (HKU) bij de afdeling Fine Art. Behalve docent is hij schrijver: hij publiceerde de roman Monografie van de mond (2008, nominatie Academica Literatuur Prijs) en de verhalenbundel Negen raven (2011) bij uitgeverij Meulenhoff. Bij uitgeverij Koppernik publiceerde hij in 2016 de schelmenroman Bevrijding, de verhalenbundel Het grote vakantiepark (2018) en de roman Het einde van het lied (2021) die genomineerd werd voor de longlist van de Libris Literatuur Prijs 2022 en de Boekenbon Literatuur Prijs 2022. Momenteel werkt hij met steun van het Fonds der Letteren aan een volgende roman. Voor meer informatie: www.willemdugardijn.nl

Lezing ~ Koen de Groot: Nederland versus Garibaldi, Pieter de Jong en de pauselijke zoeaven
2023-06-01 20:15 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Tussen 1861 en 1870 trokken meer dan 3000 Nederlanders naar Rome om daar paus Pius IX (r. 1846-1878) te helpen in zijn strijd om het behoud van de Pauselijke Staten. Zij maakten in Rome onderdeel uit van het roemruchtige korps der pauselijke zoeaven. De militaire verdienste van de zoeaven was wisselend: in 1867 wisten zij Garibaldi op het slagveld te verslaan, maar in 1870 stonden zij kansloos tegenover de Italiaanse verovering van Rome. Niettemin werden de Nederlandse zoeaven in eigen land als helden onthaald. In deze lezing staat zoeaaf Pieter Jong uit Lutjebroek centraal. Aan de hand van zijn leven wordt de opmerkelijke en goeddeels vergeten geschiedenis van de zoeaven verteld.
Koen de Groot (1992) studeerde Italiaans en Geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Hij is als redacteur aan Historisch Café Amsterdam en Roma Aeterna verbonden. De Groot schrijft momenteel een boek over de Nederlandse pauselijke zoeaven, dat naar verwachting in de zomer van 2023 verschijnt.

Lezing ~ Marian van Caspel - van Til In de ban van Dante
2023-09-21 20:00 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Vanaf de eerste publicatie begin 14e eeuw hebben kunstenaars Dante’s Divina Commedia uitgebreid geïllustreerd. Velen van hen raakten er totaal van in de ban. Botticelli (ca. 1445-1510) spendeerde zóveel tijd aan het illustreren van het dichtwerk dat hij in financiële problemen kwam. In de laatste jaren van zijn leven leerde William Blake (1757-1827) nog Italiaans om het werk te kunnen illustreren. Dante Gabriel Rossetti (1828-1882) was alleen al door zijn naam voorbestemd zich te verbinden met Dante. En Dalì maakte tussen 1951 en 1960 honderd aquarellen als illustraties bij de Divina Commedia, bij elke canto één. Door de ogen van deze kunstenaars krijgen we een indruk van de rijkdom van Dante’s meesterwerk.
Marian van Caspel-van Til is kunsthistorica. Vanuit haar bedrijf Kunst in verbinding verzorgt zij lezingen en cursussen. Ze houdt ervan moderne en hedendaagse kunst met oude kunst te verbinden. Voor Labrys Reizen begeleidt zij reizen naar Italië en Frankrijk. In de lezingen en cursussen over Dante’s Divina Commedia komen drie belangrijke liefdes van haar samen: Italië, kunst en spiritualiteit. www.kunstverbinding.nl

Lezing ~ H’ART Museum~Eric Moormann Caesar, een verkenning
2023-10-06 14:30 - 15:30
Aankomend najaar brengt H’ART Museum (tot 31 augustus a.s. Hermitage Amsterdam) een tentoonstelling over Gaius Julius Caesar (100 – 44 v. Chr.). Deze allereerste solotentoonstelling in Nederland over Caesar wordt georganiseerd in samenwerking met twee Italiaanse musea, Museo Archeologico Nazionale in Florence en Museo Nazionale Romano in Rome en tal van musea in Duitsland en Nederland. De tentoonstelling laat het levensverhaal van de Romeinse veldheer, politicus, staatsman en schrijver zien. Voorzitter Eric Moormann is als gastconservator betrokken bij deze tentoonstelling die vanaf 16 september te zien is. Op vrijdag 6 oktober geeft hij een inleiding over de figuur Caesar en licht hij de tentoonstellingsopzet toe. Aansluitend kunt u de tentoonstelling op eigen gelegenheid bekijken.
Prof. dr. Eric M. Moormann studeerde klassieke talen, Italiaans en klassieke archeologie in Nijmegen. In 1986 promoveerde hij op een proefschrift over de relatie tussen antieke beeldhouwkunst en Romeinse schilderkunst. Vervolgens was hij lange tijd verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Sinds 2002 was Moormann hoogleraar klassieke archeologie aan de Radboud Universiteit. Daarnaast was hij ook nog werkzaam in Napels, Rome en Athene. In 2021 ging hij met emeritaat.
Kosten: Toegang tot de lezing is gratis voor leden. Wel dient u zelf voor een toegangsbewijs tot het museum te zorgen.
Aanmelden: Helaas is aanmelden niet meer mogelijk. Het maximum aantal deelnemers is bereikt.

Lezing ~ Saskia Kroonenberg: Mazzini e la mamma
2023-11-15 20:00 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
In Italië is de “mammone” (moederskindje) een bekend fenomeen. Ook een van de grondleggers van de Italiaanse natie, Giuseppe Mazzini (1805-1872), had een erg hechte band met zijn moeder Maria Drago (1774-1852). Deze lezing zal ingaan op de (moeder)figuur van Maria Drago aan de hand van een briefwisseling tussen moeder en zoon. Wat voor band hadden zij, en hoe is hun symbiotische relatie te plaatsen in de context van de opkomst van de moederfiguur in de Italiaanse cultuur? Hoe is het beeld van Drago als ideale Italiaanse moeder in de eerste helft van de twintigste eeuw ontstaan? Welk beeld geven hun onderlinge brieven over deze mamma en mammone?
Saskia Kroonenberg is docent cultuurwetenschappen aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Ze behaalde haar Bachelor en Masters in Italiaanse literatuur en filosofie aan de Universiteit van Amsterdam. In 2022 promoveerde ze summa cum laude aan de Universiteit Keulen met haar proefschrift The Mother Tongue as Immanent Grammar; or, Where Read Gramsci Today? Haar interesse ligt op het gebied van Italiaanse literatuur, gender en postkoloniale studies, en new materialism. (https://saskia.dance/)

Lezing in samenwerking met het NKV ~Anique Hamelink: Mode als graadmeter voor culturele diversiteit in het Romeinse rijk
2023-12-06 20:00 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Zo’n tweeduizend jaar geleden werden Nederland, Engeland en Frankrijk onderdeel van het Romeinse Rijk. Dit zorgde voor een politieke, economische en sociale transformatie van het leven van de inwoners van deze streken. Hoe keken zij naar het centrum, in Rome, en hoe verhielden zij zich tot de Romeinse cultuur? In hoeverre namen ze kledingstijlen direct over, pasten ze er een mouw aan, of keerden ze zich af van de Romeinse mode? Onderzoek naar grafportretten en archeologisch textiel werpt licht op de vraag hoe de multiculturele samenleving vorm kreeg in mode, geïllustreerd aan de hand van reconstructies van enkele kledingstukken.
Anique Hamelink is promovenda bij Oude Geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam, en heeft de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar kleding, identiteit en gender in het Romeinse Rijk. Ze is opgeleid als archeologe en oud-historica aan de Universiteit Leiden en is expert in de Romeinse portretkunst en textiel. Zij brengt haar onderzoek ook naar het grotere publiek als ontwerper van historische kleding en sieraden, en als consultant voor tv en musea met haar eigen bedrijf JustClassic.

Lezing ~ Paul van Heck: God, natuur, mens - Het zonnelied van Franciscus van Assisi
2024-01-18 20:15 - 21:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Elke bloemlezing van de klassieke Italiaanse poëzie begint tegenwoordig met het Zonnelied (ook wel Lied van de Schepselen genaamd) van Franciscus van Assisi. Het is een van de vroegste (ca. 1225) en tevens een van de bekendste teksten uit de Italiaanse literatuur, met een verrassend verbindend vermogen: geliefd bij mensen van zeer verschillende oriëntatie en achtergrond.
Het Zonnelied is op het eerste gezicht een vrij eenvoudige, min of meer voor zichzelf sprekende tekst, die weinig nadere toelichting behoeft. Maar de imponerende bibliografie over dit gedicht weerspreekt deze indruk, en vormt impliciet een uitnodiging tot een nadere kennismaking.
In deze lezing zal de context worden geschetst waarin het Zonnelied ontstond, en zullen de verschillende manieren waarop de tekst in oude en in nieuwe tijden is verstaan, aan een nader onderzoek worden onderworpen.

Paul van Heck was tot zijn pensionering hoofddocent Italiaanse letterkunde aan de Universiteit Leiden. Hij heeft gepubliceerd over een breed scala aan onderwerpen, vooral op het gebied van de Italiaanse politieke literatuur en poëzie. Zijn laatste publicatie in boekvorm was een becommentarieerde kritische editie van de Discorsi sopra gli Annali di Tito Livio van de Napolitaanse historicus en filosoof Pietro Giannone (Turijn 2019).
In 2024 verschijnt een geheel geactualiseerde versie van zijn Nederlandstalige uitgave van Niccolò Machiavelli’s Discorsi.

De zaal is vanaf 19.30 uur open. Aanvang van de lezing: 20.15 uur. Entree is gratis voor leden van Dante Alighieri Amsterdam op vertoon van de uitnodiging. Niet-leden kunnen op de avond lid worden of een toegangsprijs betalen van €5,-. Dit is inclusief koffie/thee vooraf en een glas wijn na afloop van de lezing. Aanmelding vooraf is niet nodig.

Lezing ~ Annenies Keur: De Zijderoute in Italië
2024-02-15 20:15 - 21:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Zijden stoffen werden in China al lang voor onze jaartelling gefabriceerd, maar sinds het moment dat de betoverend glanzende stof bekendheid kreeg, wilde iedereen deze hebben. Voor de Romeinen vormde zijde een begeerd handelswaar, al dachten sommigen dat de ragfijne weefsels een gevaar waren voor de beschaving.
In de zesde eeuw slaagde keizer Justinianus erin om zijderupsen te laten meesmokkelen naar Byzantium, waar vervolgens ook een eigen sericultuur tot bloei kwam. De zijderoute naar het verre oosten stopte daardoor niet, er was gewoon nog veel meer van het luxueuze materiaal voorhanden. Vanaf de middeleeuwen werden Italiaanse steden de belangrijkste zijdecentra van Europa.
In deze lezing voert Annenies ons mee langs het legendarische spoor van de zijderoute, door magische landstreken waarlangs mensen, artefacten en opvattingen met elkaar in contact kwamen. Op de golven van handel en wandel kwam kunst tot bloei.
Annenies Keur is vrij gevestigd kunsthistorica en lid van Dante Alighieri Dordrecht. Haar website: https://keuroverkunst.nl/.

De zaal is vanaf 19.30 uur open. Aanvang van de lezing: 20.15 uur. Entree is gratis voor leden van Dante Alighieri Amsterdam op vertoon van de uitnodiging. Niet-leden kunnen op de avond lid worden of een toegangsprijs betalen van €5,-. Dit is inclusief koffie/thee vooraf en een glas wijn na afloop van de lezing. Aanmelding vooraf is niet nodig.

Landelijke activiteit Dante Alighieri ~ DANTE ONTMOET CAESAR
2024-03-17
Op zondagmiddag17 maart 2024organiseren de gezamenlijke Dante Alighieri verenigingen in Nederland een culturele bijeenkomst bij de unieke tentoonstelling Julius ‘Caesar – Ik kwam, ik zag en ging ten onder’ in het H’Art Museum in Amsterdam (voorheen de Hermitage).
Aanleiding is Dantedì, de jaarlijkse gedenkdag van de grote Italiaanse dichter, schrijver en politicus Dante Alighieri, die de naamgever is van onze verenigingen.

Julius Caesar
Ik zag, ik kwam en ging ten onder
H’Art museum in Amsterdam (voorheen Hermitage).
Het bezoek aan de tentoonstelling wordt voorafgegaan door twee lezingen van prominente classici te weten:
Prof. dr. Fik Meijer, met als titel: Caesars opponenten in zijn opmars naar de alleenheerschappij. Vervolgens zal Prof. dr. Eric M. Moormann een lezing geven met als titel: Caesar als bouwheer in Rome
Voorafgaand aan de lezingen wordt u koffie of thee aangeboden. Na afloop van uw bezoek is er gelegenheid om een drankje te drinken. Na lezingen zal er gelegenheid zijn de tentoonstelling te bezoeken en de middag zal worden afgesloten met een gezellige borrel. De voertaal is Nederlands.
De bijeenkomst wordt mede mogelijk gemaakt door het Istituto Italiano di Cultura per i Paesi Bassi en is toegankelijk voor leden van alle Dante Alighieri comitati en introducés.
Locatie: H’Art Museum in Amsterdam (voorheen de Hermitage)
Programma:
o Vanaf 12:30 – De zaal open met gelegenheid een kopje koffie of thee te gebruiken
o 13:00 Welkomstwoord door Rob Vroom, voorzitter samenwerkende Dante comitati in Nederland
o 13:10 – Lezing Caesars opponenten in zijn opmars naar de alleenheerschappij door Prof dr. Fik Meijer
o 14:00 – Lezing Caesar als bouwheer in Rome door Prof. dr. Eric M. Moormann
o 14:45 – Bezoek aan de tentoonstelling Julius Caesar
o Vanaf 16:00 tot 17:00 – Afsluitende borrel
Aanmelden deelname is noodzakelijk
Dit kan bij voorkeur via het Aanmeldingsformulier via https://app.clubcollect.com/forms/nl/dante-alighieri-nede/deelnameformulier-dante-ontmoet-caesar-17-maart-2024-h-artmuseum
U kunt ook een email sturen naar Dante Alighieri Nederland: info@dantenederland.nl met daarin de volgende gegevens:
o Naam:
o Lid van Dante Alighieri (comitato noemen) of vriend van het Istituto
o Eventuele introducés (aantal)

Kosten:
Dankzij een bijdrage van het Istituto zijn de kosten van deelname voor dit speciale programma beperkt en wel € 5,- per persoon.
Deze kosten te voldoen via de volgende betaallink: https://www.ing.nl/payreq/m/?trxid=YAug5qAsK1w0hdih89x2VzUiRw8457ia
of door overmaken op:
Rek. no. [REDACTED] t.n.v. Dante Alighieri Nederland.
De aanmelding is definitief na betaling. Terugbetaling bij verhindering tot 7 dagen voorafgaand aan het evenement.

Voor het bezoek aan de tentoonstelling zijn de tickets online te koop of aan de kassa van het H’Art museum, Amstel 51 Amsterdam
· Volwassenen (vanaf 18 jaar): € 22,50
· Museumkaart: gratis
· VriendenLoterij VIP-KAART: gratis*
· H’ART Museum Vrienden: gratis
· Jeugd (t/m 17 jaar): € 15,00
· I amsterdam City Card: gratis
· Student: € 15,00
· Stadspas: € 15,00
· CJP: € € 15,00
· ICOM: gratis* Speciale actie VriendenLoterij: op vertoon van je VIP-KAART mag je één gratis introducé meenemen.
Verdere informatie: https://hartmuseum.nl/nl/

Prof. dr. Fik Meijer, emeritus hoogleraar oude geschiedenis aan de UvA.
Hij heeft veel artikelen en zeer toegankelijke boeken over de oudheid op zijn naam staan. In 2005 ontving hij de Oikos publieksprijs. Zijn meest recente boeken zijn: Goede tijden, slechte tijden in de antieke wereld en Wijn als een Romein dat hij samen met Ilja Gort schreef.
Caesars opponenten in zijn opmars naar de alleenheerschappij
De laatste honderd jaar van de Romeinse republiek, van de mislukte hervormingen door de Gracchen tot de invoering van het principaat in 27 v.Chr., worden wel de eeuw van revolutie genoemd. Caesar heeft een hoofdrol gespeeld in het ontmantelen van de republiek. Verscheidene politici verzetten zich tegen zijn snel groeiende macht, maar konden niet verhinderen dat zijn positie uiteindelijk onaantastbaar werd. Voor overtuigde republikeinen was dat de belangrijkste reden om hem in 44 v.Chr. te vermoorden. Enkele republikeinen, die zich tegen hem hebben gekeerd op zijn weg naar de heerschappij zijn ons goed bekend. Cicero bij voorbeeld heeft zich in zijn geschriften uitvoerig over Caesar uitgelaten, maar Caesars grootste criticus was Cato. Hij heeft vele jaren de degens met Caesar gekruist, maar hij heeft niet kunnen voorkomen dat Caesar alleenheerser werd. Teleurgesteld pleegde hij zelfmoord. Kort daarop werd Caesar omgebracht, maar zijn ideeën leefden voort in de door Octavianus Augustus vorm gegeven staatsinrichting

Prof. Dr. Eric M. Moormann is emeritus hoogleraar Klassieke archeologie aan de Radboud Universiteit te Nijmegen.
Hij heeft veel onderzoek verricht naar het antieke Rome en zijn keizers en werkt met collega’s aan een project op de Vijfde Mijl van de Via Appia. Daarnaast heeft hij meegewerkt aan een aantal tentoonstellingen waaronder drie over heersers: Constantijn, Domitianus, en nu in H*Art, Caesar.
Hij is presidente van het Comitato Amsterdam van Dante Alighieri.
Caesar als bouwheer in Rome
In de tentoonstelling is een ruimte gewijd aan Rome in de tijd van Caesar. De stad was ondanks alle politieke conflicten rijk aan schitterende, vaak splinternieuwe monumenten in stralend marmer. Dankzij ambitieuze militairen en politici als Pompeius en Caesar profiteerden de inwoners van hun bouwwoede: werkverschaffing voor de werkende klasse en pronk voor de elite.
In deze lezing worden met name Caesars ingrepen in de stedelijke structuur gepresenteerd. Ook gaat aandacht uit naar de ‘Villa van de Papyri’ in Herculaneum, toegeschreven aan een familielid van hem. Aan de hand van architectuur en vondsten (beelden en papyri) kan de privé luxe van Caesar en zijn tijdgenoten worden belicht.

Lezing ~ Marc Permeke: Gian Lorenzo Bernini
2024-03-20 20:15 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Welke invloed heeft het enorme innovatieve vermogen van Gian Lorenzo Bernini op het 17e eeuwse pauselijke Rome en de ‘belle arti’?
Al van jongs af aan openbaart zich bij het beeldhouwwerk van Bernini zijn scheppend vermogen in technisch en conceptueel opzicht. Op diverse terreinen is hij grensverleggend waarbij ook nog op de achtergrond het dispuut van de suprematie tussen schilderkunst en beeldhouwkunst speelt. Als architect en stedenbouwkundige laat hij tevens zijn sporen achter. Zijn opdrachtgever en goede vriend paus Urbanus VIII Barberini zag in hem de ‘Michelangelo van de 17e eeuw’.
Marc Permeke is tot aan zijn pensionering in 2012 werkzaam geweest als hogeschooldocent Management Toerisme aan Breda University of Applied Sciences (BUas). Zijn sterke band met Italië is ontstaan tijdens een verblijf van acht jaar in Rome en op Sicilië.
Zijn kunsthistorische kennis heeft hij verbreed en verdiept met de deeltijdopleiding Kunstgeschiedenis en Archeologie aan de Universiteit Leiden. Marc geeft al ruim 10 jaar lezingen en cursussen over Italiaanse steden, regio’s en kunstenaars.

N.B.
Voorafgaand aan de lezing vindt de jaarlijkse Assemblea Generale plaats. De jaarvergadering vangt aan om 19.30 uur.
Aanvang van de lezing: 20.15 uur. Entree is gratis voor leden van Dante Alighieri Amsterdam op vertoon van de uitnodiging. Niet-leden kunnen op de avond lid worden of een toegangsprijs betalen van €5,-. Dit is inclusief koffie/thee vooraf en een glas wijn na afloop van de lezing. Aanmelding vooraf is niet nodig.

Lezing ~ Marijke Gnade: De Etrusken en hun archeologisch erfgoed
2024-04-18 20:15 - 21:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Van de vele pre-Romeinse volken die het antieke Italië bewoonden zijn de Etrusken wel het meest tot de verbeelding sprekende. Hun rijke cultuur manifesteerde zich in uitgestrekte dodensteden met uitzonderlijke tumulusgraven, mysterieuze grafschilderingen, tempels met kleurrijke terracotta decoraties en in steden met een grote diversiteit aan gebouwen opgetrokken uit tufsteen.
Dankzij de mineralogische rijkdommen in het Etruskische woongebied onderhielden de Etrusken contacten met de omringende culturen in het mediterrane gebied wat zijn weerslag vond in het archeologische bestand. In deze lezing zullen de meest in het oog springende aspecten van de Etruskische cultuur aan de orde komen met de focus op het gebied noord-Latium dat oorspronkelijk deel uitmaakte van het kerngebied van de Etrusken.
Marijke Gnade is emeritus hoogleraar Archeologie van pre-Romeinse culturen in centraal Italië aan de Universiteit van Amsterdam en sinds 2023 als senior research fellow verbonden aan het Koninklijk Nederlands Instituut in Rome.
Sinds 1990 is Marijke directeur van het Satricumproject, het langst lopende Nederlandse archeologisch project in het mediterrane gebied dat zich richt op de antieke nederzetting Satricum (het moderne Le Ferriere, Lazio), circa 60 km ten zuiden van Rome gelegen.
Gedurende de afgelopen 33 jaar fungeerde zij als intermediair tussen landeigenaren, lokale bestuurders en de archeologische ‘soprintendenza’ van de regio Lazio waarvoor zij van de gemeente Latina in 2014 de Frumento d’oro ontving.
Marijke is auteur van vele publicaties over Satricum en zijn grotere betekenis in de context van de pre-Romeinse wereld.

De zaal is vanaf 19.30 uur open. Aanvang van de lezing: 20.15 uur. Entree is gratis voor leden van Dante Alighieri Amsterdam op vertoon van de uitnodiging. Niet-leden kunnen op de avond lid worden of een toegangsprijs betalen van €5,-. Dit is inclusief koffie/thee vooraf en een glas wijn na afloop van de lezing. Aanmelding vooraf is niet nodig.

Lezing: De Ziel van de Italiaanse Keuken door Onno Kleyn
2024-09-19 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
De Italiaanse keuken is al meer dan dertig jaar populair in Nederland. Maar is wat Nederlanders koken en eten wel echt Italiaans? En wat is ‘echt Italiaans’ trouwens? Onno Kleyn dook diep in de geschiedenis en de tradities van culinair Italië en vond verrassende informatie. Zou Dante zich herkend hebben in een pranzo in Florence van vandaag de dag? Misschien. Sommige smaken en smaakvoorkeuren zijn namelijk regelrecht afkomstig van middeleeuwse opvattingen omtrent gezondheid. Maar pasta is én veel ouder dan we dikwijls denken, én jonger als het om het algemene gebruik ervan gaat. De Italiaanse keuken is nog fascinerender dan gedacht, ogenschijnlijk conservatief, in werkelijkheid permanent in beweging.
N.B. Deze lezing duurt 90 min. Na 60 min. zal er kort worden gepauzeerd.
Onno Kleyn is een van de senioren in het vak van de culinaire en wijnjournalistiek, bekend om zijn grote kennis en zijn specialismen: Italië, Frankrijk en de geschiedenis van gastronomie. Hij schrijft wekelijks twee rubrieken in de Volkskrant. In 2010 startte hij de Academie Culinair Schrijven, waar hij aankomende en gevestigde culinaire talenten begeleidt. Daarnaast geeft hij veel lezingen en colleges. Kleyn publiceerde al meer dan 40 boeken over wijn en eten. In het najaar van 2016 publiceerde hij het meer dan 1000 pagina’s tellende De grote Kleyn, culinair compendium en in 2018 Luilekkerland – 400 jaar koken in Nederland, dat hij samen met zijn dochter en culinair historica Charlotte schreef. In mei 2019 verscheen Italië – mijn verhalen en recepten, een persoonlijke zoektocht naar de achtergronden, tradities en eigenzinnigheden van de Italiaanse keuken.

Lezing: Commedia dell’Arte door Frans Krom
2024-10-16 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
In het begin van de 15e eeuw ontstaat in het arme en verdeelde Italië een vorm van theater die in korte tijd ongekend populair wordt en ruim twee eeuwen het Europees theater domineert: de Commedia dell’Arte. De speelstijl van de Commedia was grotesk, fysiek en met maskers. Dat was eigenlijk heel ongebruikelijk. De geheel eigenzinnige manier van theater die hierdoor ontstond was niet te vergelijken met enige andere vorm van theater. Het maskertheater was een theatrale reactie op de samenleving van toen. Acteurs vochten zich los uit het elitaire paleistheater en richtten zich op straat tot het volk. Toespelingen op actuele gebeurtenissen en personen vormden de basis. Met thema’s als geld, eten en huwelijkse problemen stond de Commedia dicht bij de gewone mensen.
Frans Krom is masker- en theatermaker uit Amersfoort. Hij heeft zich verdiept in het maskertheater van de Commedia dell’Arte door studies te volgen: bij Antonio Fava uit Reggio Emilia leerde hij de theorie en spel van de Commedia dell’Arte en bij Donato Sartori uit Padua het maken van traditionele leren maskers van de Commedia. De lezing zal dan ook een theatraal karakter hebben en de spreker zal zijn verhaal illustreren met live uitgevoerde demonstraties.

Lezing ~ Het Leven van Mathilde door Gregor Dijkhuis
2025-04-17 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
In augustus 2024 is Het Leven van Mathilde uitgekomen, een boek over markgravin Mathilde van Toscane. In een aaneenschakeling van avontuurlijke gebeurtenissen en intriges, vertelt Het Leven van Mathilde de geschiedenis van deze kleurrijke vrouw en haar voorgangers, de Heren van Canossa. Het is de eerste Nederlandstalige monografie over deze bijzondere vrouw, die in Nederland vrijwel onbekend is. Geheel ten onrechte.
Gravin Mathilde van Toscane (1046-1115) is een van de machtigste vorsten in de Hoge Middeleeuwen. Voor de geschiedenis van Italië is zij zelfs zo belangrijk dat de tweede helft van de 11e eeuw wel het ‘Mathildische tijdperk’ wordt genoemd. In deze turbulente tijd, waarin het doorgaans mannen zijn die de dienst uitmaken, houdt eigenzinnige Mathilde stand – met groot doorzettingsvermogen, en strategisch en militair inzicht.
Mathilde’s leven staat in het teken van de voortdurende strijd die zij moet voeren om de enorme nalatenschap veilig te stellen die haar voorouders hadden opgebouwd in Noord- en Midden-Italië. De naam van deze geëmancipeerde, strijdbare gravin is ook onlosmakelijk verbonden met de ‘Gang naar Canossa’. Haar stamburcht in de Apennijnen is het toneel van de boetetocht die keizer Hendrik IV moet ondernemen om zich te verzoenen met paus Gregorius VII. Mathilde is niet alleen de gastvrouw van die topontmoeting maar ook de belangrijkste bemiddelaar.
De 11e eeuw is ook de eeuw van de opkomst van de stadsteden in Italië. In deze turbulente tijd, waarin het doorgaans mannen zijn die de dienst uitmaken, houdt de eigenzinnige Mathilde zich opmerkelijk goed staande – met groot doorzettingsvermogen, strategisch en militair inzicht.
Gregor Dijkhuis (1953) studeerde aan de Universiteit van Amsterdam en was werkzaam als schoolleider in het voortgezet onderwijs. Sindsdien legt hij zich toe op de geschiedenis van de Hoge Middeleeuwen. Van zijn hand verscheen eerder Stupor Mundi, Kroniek van een eigenzinnige keizer (2015), de eerste Nederlandstalige monografie over keizer Frederik II. In 2021 schreef hij De Middeleeuwse Zomer (www.stupormundi.net)

Lezing ~ Federico 'Fred' Carasso in Amsterdam. Emancipatie tussen kunst en politiek door Matisse Huiskens
2025-05-07 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Vrijwel direct na de Mars op Rome in 1922 vertrekt Federico ‘Fred’ Antonio Carasso (1899-1969) definitief uit Italië. Samen met vele anderen gaat hij op zoek naar een betere toekomst – wie weet als kunstenaar. Zijn artistieke ambities waren eerder bijna in de kiem gesmoord, toen hij als arbeider in de FIAT-fabriek in Turijn moest werken. Maar toch lukte het Carasso om te blijven tekenen, bijvoorbeeld voor de communistische krant L’Ordine Nuovo. De opkomst van het fascisme maakte echter ook daar een einde aan. Carasso belandt in Parijs, werkt als ambachtsman, maar werd vanwege zijn linkse idealen een paar jaar later het land uitgezet. Vervolgens komt hij aan in Brussel, hoewel ook daar zijn overtuigingen ertoe zouden leiden dat hij gedwongen werd om weg te gaan.
Na omzwervingen wordt Carasso verhoord op het bureau van de Vreemdelingenpolitie in Amsterdam. Uit het verslag van 8 januari 1934 blijkt dat hij voorlopig in de hoofdstad mocht verblijven, op voorwaarde dat hij zich niet meer met politiek zou inlaten. Carasso belooft plechtig zich tot beeldhouwen te beperken. Echter, in deze lezing wordt een ander licht geworpen op die verklaring van deze weinig bestudeerde, maar zeer actieve kunstenaar.
Carasso’s omvangrijke archief en oeuvre worden vanwege zijn aankomst in Amsterdam grotendeels in Nederland bewaard. In de lezing wordt zijn identiteit als een Italiaanse beeldhouwer in een breder perspectief geplaatst, om vanuit verschillende invalshoeken te kijken naar zijn soms beperkte mogelijkheden tot emancipatie. Wat zegt dat over het werk, de strategieën en de bewegingsruimte van migrerende kunstenaars?
Matisse Huiskens is kunsthistoricus, kunstcriticus en docent moderne en hedendaagse kunst aan de Universiteit Utrecht. In 2023 promoveerde hij aan de Universiteit van Amsterdam en van Salerno op een proefschrift over Fred Carasso in België en Nederland in de jaren ’20 tot en met de jaren ‘50. Daarnaast was hij de afgelopen jaren als onderzoeker en docent verbonden aan het Koninklijk Nederlands Instituut in Rome en het Nederlands Interuniversitair Kunsthistorisch Instituut in Florence.

Lezing ~ Pellegrino Artusi door Saskia Balmaekers
2025-06-04 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Hoe ver en hoe lang de naam Pellegrino Artusi zal weerklinken, daarvan hebben zijn ouders bij zijn geboorte in 1820, in het Italiaanse Forlimpopoli (Emilia-Romagna), nog geen idee. Dat hij op hoge leeftijd een kookboek zal publiceren dat duizenden keren wordt herdrukt, niet alleen in Italië maar ook in Nederland, Frankrijk, de Verenigde Staten en zelfs in Japan, ligt ver buiten hun voorstellingsvermogen. En dat terwijl Pellegrino’s eerste maaltijd het hart van een zwaluw was…
Saskia Balmaekers geeft tijdens haar lezing een kijkje in het leven van Pellegrino Artusi en de tot de totstandkoming van zijn culinaire meesterwerk La scienza in cucina e l’arte di mangiar bene, in het Nederlands vertaald als De wetenschap in de keuken en de kunst om goed te eten. Ze volgt zijn levensloop aan de hand van anekdotes, brieven en verhalen vol smakelijke details, zodat de man achter het bekendste kookboek van Italië een gezicht krijgt dat sprekender is dan de enige foto die van hem bewaard is gebleven. Schuif aan voor een smakelijke avond en maak kennis met Artusi en zijn heerlijke verhalen.
Saskia Balmaekers (1980) is schrijver, journalist en blogger, en bovenal Italiëkenner. Sinds 2010 deelt ze dagelijks de mooiste en lekkerste dingen uit Il Belpaese op de zeer populaire blog Ciaotutti.nl. Eerder verschenen van haar hand o.a. De geheimen van Inferno, De 101 mooiste plekken van Italië, Mijn Rome, Mijn Puglia en Mijn Napels.

Lezing ~ Rome-reizen in het voortgezet onderwijs door Roel Schoonveld
2025-10-15 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Rome is al vele tientallen jaren een gewild reisdoel voor VWO-scholen in ons land, vooral voor gymnasiumleerlingen. In het voorjaar of najaar gaan grote groepen leerlingen met enkele docenten naar de Eeuwige Stad.
In de lezing legt Roel uit hoe ze dat aanpakken – er zijn nogal wat verschillen – met centraal de vraag: hoe kweek je belangstelling bij pubers voor “die ouwe troep”? Tevens komen er ontwikkelingen ter sprake die de reizen tegenwoordig bemoeilijken.
Roel Schoonveld was tientallen jaren als leraar scheikunde verbonden aan Het Amsterdams Lyceum, waar hij ook van 1985 tot 2017 rector was. Hij heeft vele tientallen werkweken geleid ter voorbereiding van de Rome-reizen en ook die reizen zelf geleid en begeleid. Roel maakt sinds 2009 deel uit van het Dante-bestuur.

Lezing ~ Ranuccio Bianchi Bandinelli en de Nederlandse archeologie 1930-1938 door Asker Pelgrom in samenwerking met het NKV
2025-12-10 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
In deze lezing staat het Nederlandse intermezzo in de carrière van de beroemde Italiaanse archeoloog Ranuccio Bianchi Bandinell (1900-1975) centraal, die van 1930 tot 1933 als bijzonder hoogleraar Griekse en Voor-Aziatische archeologie aan de Rijksuniversiteit te Groningen verbonden was.
Bandinelli’s ervaringen maken zichtbaar hoezeer de klassieke archeologie met name in dit tijdvak werd beïnvloed door de fascistische cultuurpolitiek, ook op talloze plaatsen in Nederland. Het zou hoe dan ook verkeerd zijn deze invloed enkel uit te leggen als ‘de lange arm’ van het regime in Rome. Ook de gewillige fascinatie van Nederlandse archeologen voor niet alleen het antieke, maar ook het moderne Italië speelde hierbij een belangrijke rol. Na zijn terugkeer in Italië in 1933 kreeg hij een rol in de spotlights van de fascistische propaganda.
Dr. Asker Pelgrom is cultuurhistoricus, gespecialiseerd in de Italiaanse geschiedenis van de negentiende en vroege twintigste eeuw. Hij doceerde aan de universiteiten van Groningen en Utrecht. Van 2017 tot 2021 was hij hoofd Geschiedenis aan het Koninklijk Nederlands Instituut Rome (KNIR) en vervolgens Liaison & Digitization Officer voor het KNIR. Momenteel werkt hij als projectleider voor de stichting Kastelen, historische Buitenplaatsen & Landgoederen (sKBL).

Lezing ~ Petrarca, zijn Boekenkast en zijn Briefwisseling door Christiaan Caspers
2026-01-15 20:00 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Petrarca geldt als de uitvinder van het amoureuze sonnet: het veertienregelige gedicht waarin de dichter zijn of haar subjectieve liefdeservaringen vervat en berijmt. De sonnetten in Petrarca’s Canzoniere vonden navolging bij Shakespeare en Ronsard, bij Louise Labé en Elizabeth Barrett Browning en te onzent bij Jacques Perk, Willem Kloos en Hélène Swarth – om maar een willekeurige greep uit de Europese literatuur te doen. Maar Petrarca was nog veel meer dan een liefdespionier: hij was wandelaar, verzamelaar, diplomaat en dwarsdenker. In deze lezing wordt Petrarca via zijn boekenkast benaderd, dat wil zeggen: via de manuscripten die hij opspoorde, bezat, met zich meedroeg, las en annoteerde, en via zijn correspondentie. Zo komen we verrassend dicht bij wat Petrarca naast zijn overweldigende liefde voor ‘Laura’ allemaal bezighield.
Christiaan L. Caspers is docent Klassieke Talen en Kunstgeschiedenis aan het Murmelliusgymnasium te Alkmaar. Hij publiceert regelmatig over de kunst en literatuur van de Oudheidm en hun receptie in de (vroeg-)moderne tijd. Met Tycho Blauw bereidt

Lezing ~ Bijna een Halve Eeuw Nederlands Archeologisch Onderzoek in het Antieke Satricum door Marijke Gnade
2026-02-18 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
In het antieke Satricum (het huidige Le Ferriere) vinden al sinds 1977 grootschalige opgravingen door Nederlandse archeologen plaats. De site werd aan het einde van de 19e eeuw ontdekt en deels opgegraven door Italiaanse archeologen. Talloze vondsten afkomstig uit het centrale heiligdom van Mater Matuta en het rijke grafveld buiten de stad werden in het museum van de Villa Giulia in Rome ondergebracht. Daarna raakte de site in de vergetelheid. Toen de site in de jaren 70 werd bedreigd (en deels vernietigd) door grootschalige landbouwactiviteiten, werd het Koninklijk Nederlands Instituut te Rome door de Italiaanse archeologische dienst gevraagd om de opgravingen te hervatten en te redden wat er te redden viel. Die opgravingen duren nog altijd voort en vieren over twee jaar hun vijftigjarig bestaan. Satricum is inmiddels het langstlopende Nederlandse opgravingsproject in het mediterrane gebied. Duizenden studenten hebben er hun praktijkervaring opgedaan.
Marijke Gnade is emeritus hoogleraar Archeologie van pre-Romeinse culturen in Centraal-Italië aan de Universiteit van Amsterdam en sinds 2023 als senior research fellow verbonden aan het Koninklijk Nederlands Instituut in Rome. Sinds 1990 is zij directeur van het Satricumproject. In deze hoedanigheid organiseerde zij in 2014 een grote, semi-permanente, overzichtstentoonstelling over het Nederlands onderzoek in het antieke Satricum. In 2014 ontving zij van de gemeente Latina de Frumento d’Oro, een jaarlijkse prijs voor vrouwen die zich inzetten voor bijzondere activiteiten in de regio Lazio. Sinds november 2016 is zij ere-burger van de gemeente Latina.
Marijke is auteur van vele publicaties (monografieën, tentoonstellingscatalogi en artikelen) over Satricum en zijn grotere betekenis in de context van de pre-Romeinse wereld.

Lezing ~ Natalia Ginzburg: Elk Woord Gewogen door Ine Zantingh
2026-03-12 20:00 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
In deze lezing maken we nader kennis met de schrijfster Natalia Ginzburg, die in Italië wordt gezien als één van de belangrijkste literatoren van de twintigste eeuw. Veel van haar werk is destijds in het Nederlands vertaald, maar na haar dood in 1991 raakte zij hier in de vergetelheid. Gelukkig is daar sinds vorig jaar verandering in gekomen: toen verscheen er een nieuw vertaling van haar bekendste boek Familielexicon. Ook haar essaybundel Nooit moetje me vragen is recent opnieuw vertaald.
Wie was deze schrijfster voor wie elk woord telde? Hoe kunnen we haar werk lezen? Bij een eerste kennismaking valt vooral de afwezigheid van grote emoties op in haar werk. Waarom doet zij dat, wat is de literaire betekenis ervan? En hoe komt het dat zij ons toch zo weet te raken, als we ons er voor openstellen? De spreekster vertelt over haar leven en werk en zal passages voorlezen uit Familielexicon en Nooit moet je me vragen.
Ine Zantingh studeerde Italiaanse Taal- en Letterkunde en Algemene Taalwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Na haar doctoraal examen behaalde zij een master in de Nederlandse Taal- en Letterkunde en een eerstegraads onderwijsbevoegdheid. Gedurende bijna twintig jaar gaf zij Nederlandse les op een HAVO- en VWO-school in Amsterdam. Voor Dante Alighieri Haarlem geeft Ine taal- en literatuurlessen en leidt ze de conversatieclub Caffè Parlando.
N.B.
Voorafgaand aan de lezing vindt de jaarlijkse Assemblea Generale plaats.

Lezing ~ ‘Inganno’ Meesterlijk Bedrog in de Italiaanse Schilderkunst door Lotte Kokkedee
2026-04-08 20:00 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Luca Giordano (1634-1705), beter bekend als ‘Luca fa presto’, stond niet alleen bekend om zijn snelle werkwijze, maar ook om zijn virtuoze imitaties ‘a la maniera di’. Meermaals misleidde de Napolitaanse kunstkameleon nietsvermoedende kunstkenners met zijn doeken in de stijl van illustere voorgangers als Tintoretto, Bassano en zelfs Dürer, tot hij na verloop van tijd triomfantelijk zijn auteurschap aantoonde. De lijn tussen virtuoze misleiding en snood bedrog was dun en subjectief, ook in de vroegmoderne tijd. Kunstbiografen bejubelden Giordano’s mimetische meesterschap, verzamelaars waarschuwden elkaar voor zijn dubieuze praktijken. Giordano was niet de eerste kunstenaar die de grenzen van het fatsoen opzocht met bedrieglijke imitatie: Annibale Carracci, Angelo Caroselli en vele anderen gingen hem voor.Hoe moeten we deze inganni begrijpen: hoe verhouden ze zich tot deeigentijdse kunsttheorie, kunstpraktijk en kunstreceptie?
Lotte Kokkedee studeerde Kunstgeschiedenis, Geschiedenis en Klassieke Zang in Amsterdam, Leiden en Den Haag. Momenteel promoveert ze aan de Universiteit Gent op een onderzoek naar bedrieglijke imitatie en vervalsing in de vroegmoderne schilderkunst. Eerder heeft ze voor verscheidene Amerikaanse en Nederlandse musea gewerkt.

Lezing ~ De Biënnale van Venetië, de Avant-Garde en de Katholieke Kerk: een Verhaal van Ups en Downs door Arnold Witte
2026-05-12 20:00 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Sinds 1895 is de Biënnale van Venetië de vitrine van de moderne kunst. Aanvankelijk stond kunsthandel voorop in de tweejaarlijkse tentoonstelling, vervolgens evolueerde dat onder invloed van de fascistische regering tot het strijdtoneel van nationale staten, en na 1948 werd de internationale verbinding via de kunst het belangrijkste thema. Tijdens die hele periode hield de Katholieke Kerk zich afwezig, of nog meer, wees het af, omdat avant-gardisme als ketterij werd gezien. Tot 1956: toen kwam patriarch Roncalli van Venetië, die later Paus Johannes XXIII zou worden, naar de Giardini om het werk van beeldhouwer Giacomo Manzù te bekijken. Dat leidde tot een ommekeer in de verhouding tot de moderne kunst. In 1964 hield kardinaal Montini de ‘Messa degli Artisti’ en zocht hij toenadering tot de kunstenaars van zijn tijd, en in de daaropvolgende decennia zou de katholieke kerk regelmatig aanwezig zijn op de Biënnale. Dat zegt niet alleen iets over de nieuwe oriëntatie van de katholieke kerk, maarillustreert ook de recente ontwikkeling van de Biënnale, en de kunstwereld als geheel, naar sociaal geëngageerde kunst.
In deze lezing zal de geschiedenis van de Biënnale verteld worden aan de hand van deze ups en downs in de relatie met de kerk, en zo inzicht geven in de steeds verschuivende achterliggende doelen van de ‘Tentoonstelling der Tentoonstellingen’.
Arnold Witte is kunsthistoricus en gespecialiseerd in kunstpatronage,en aangesteld als hoofddocent Cultuurbeleid bij de Universiteit van Amsterdam. Hij doet onderzoek naar de rol van kardinalen, en meer in de breedte de Katholieke Kerk, als opdrachtgevers van kunstenaars. Sinds begin 2025 is hij ook voorzitter van Dante Alighieri Amsterdam.
