Dante Alighieri Amsterdam - Italiaanse taal en cultuur in Amsterdam

Lezing ~ Joep Stapel en Jur Koksma: Op de drempel van verlossing De poezië van Eugenio Montale
2023-04-12 20:15 - 22:00 (Europe/Amsterdam) | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Eugenio Montale (1896-1981) was een van de grootste Italiaanse dichters van de vorige eeuw, al bereikte hij in Nederland nooit de roem die hem in zijn thuisland en de Angelsaksische wereld ten deel viel. Met zijn debuutbundel Ossi di seppia (1925), gesitueerd in het uitgebeten Ligurische kustlandschap van zijn jeugd, zette de jonge Montale zich af tegen de hoogdravende toon van dichters als Gabriele d’Annunzio. In 1975 kreeg hij de Nobelprijs voor Literatuur. Montales invloed reikte zelfs tot voorbij zijn dood: zijn Diario postumo zorgde in Italië voor opschudding en houdt de gemoederen nog altijd bezig.
Joep Stapel en Jur Koksma werken al geruime tijd aan de eerste integrale Nederlandse vertaling van Ossi di seppia. In deze gezamenlijke lezing vertellen zij aan de hand van persoonlijke anekdotes en fascinaties over leven en werk van Montale. Joep Stapel is schrijver en klassieke muziekjournalist voor NRC. Eind 2022 verscheen bij uitgeverij Meulenhoff zijn tweede roman De onzichtbare. Hij publiceerde poëzie, verhalen en essays in onder meer De Gids, DW B en Het Liegend Konijn. Jur Koksma studeerde filosofie en biologie en is als universitair hoofddocent verbonden aan het Radboudumc in Nijmegen. Met Joep Stapel vertaalt hij poëzie. Koksma en Stapel vormden de redactie van het nonsenstijdschrift dodo/nododo, een tijdschrift ‘in de geest van Lewis Carroll’. Voor uitgeverij Vleugels vertaalden zij werk van de Amerikaanse dichters Delmore Schwartz en John Ashbery. In 2020 publiceerden zij in vertaaltijdschrift Filter een essay over het vertalen van de poëzie van Eugenio Montale.

Italië-reis: bestemming Noordoost-Sicilië en Calabrië
2023-04-01 08:00 - 2023-04-08 17:00
De Italië-reis voor het aankomende voorjaar heeft als bestemming Noordoost-Sicilië en Calabrië en reisperiode 1-8 april 2023.
De reis is inmiddels volgeboekt. Voor eventueel opengevallen plaatsen kunt u contact opnemen met reisorganisatie Hemminkways per telefoon (0575-512562) of per e-mail (info@hemminkways.nl).

Dantedì ~ Museumpark Archeon | Alphen aan de Rijn
2023-03-25
Ter gelegenheid van Dantedì organiseren de Dante-verenigingen in Nederland een themadag in Museumpark Archeon in Alphen aan de Rijn, met bijzondere aandacht voor de Romeinse Limes en de Zwammerdamschepen. Deze themadag is in samenwerking met Archeon tot stand gekomen en is speciaal voor leden van de Dante Alighieri in Nederland en hun introducés.

Programma

10:00 – Ontvangst in de Romeinse Herberg van Archeon, met koffie/thee en gebak
11:00 – Welkomstwoord en korte inleiding over Museumpark Archeon
11:30 – Lezing ‘Operatie Zwammerdamschepen’

Een lezing over de wereldberoemde Romeinse schepen, de restauratie in Museumpark Archeon en de logistieke uitdagingen in het Noord-Westen van het Imperium Romanum.
Spreker is Tom Hazenberg, archeoloog en curator van de collectie Zwammerdamschepen in Museumpark Archeon

12:45 – Gezamenlijke lunch
14:00 – 16:00 Wandeling op eigen gelegenheid door het museumpark, inclusief bezichtiging van Zwammerdamschepen
16:00 – Borrel (facultatief)
17:00 – Einde bijeenkomst

Kosten

€ 36,50 per persoon, inclusief koffie en lunch.

Houders van een Museumkaart of VIP-kaart Vriendenloterij ontvangen € 5,- korting. Parkeren bedraagt € 6,95 per auto (speciaal tarief).

De drankjes bij de borrel zijn voor eigen rekening.

Deelname
De bijeenkomst is bedoeld voor leden van de Dante Alighieri in Nederland en hun introducés. Aanmelden is noodzakelijk. Dit kan door het sturen van een e-mail naar Archeon, info@archeon.nl, met daarin de volgende gegevens:

Naam
Lid van (Dante Alighieri vereniging noemen)
Eventuele introducés (aantal)
Museumkaart (aantal)
Parkeren: ja/nee

Na ontvangst van uw aanmelding stuurt Archeon een betalingsverzoek. De aanmelding is definitief na betaling.
Terugbetaling bij verhindering geschiedt tot 7 dagen voorafgaand aan het evenement.

Aanvullende informatie
Website Museumpark Archeon
Romeinse Limes (Wikipedia)
Zwammerdamschepen (Archeon)

***

Film ~ La vita davanti a sè (2020)
2023-03-23 19:30 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Regie: Edoardo Ponti
Duur: 94 min.
Ondertiteling: Nederlands|
Met o.a.: Sofia Loren, Ibrahima Gueye en Renato Carpentieri
Inleiding: Wille Straathof
Synopsis:
Rosa is eigenares van een kinderdagverblijf en wordt op een dag door de twaalfjarige Momo bestolen. Desalniettemin neemt ze de jongen onder haar hoede. De twee raken aan elkaar gehecht, omdat ze allebei gebukt gaan onder hun verleden: Momo worstelt met het leven als straatjochie, Rosa heeft de holocaust overleefd.

Lezing ~ Paul van Geest: Complex en heilig De persoonlijkheid van paus Adrianus VI
2023-03-15 20:15 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Paus Adrianus is de geschiedenis in gegaan als een paus die zijn tijd niet meehad. Gevormd in de geest van de laatmiddeleeuwse hervormingsbeweging van de Moderne Devotie en lange tijd hoogleraar in de scholastieke theologie aan de Universiteit van Leuven, werd hij opvoeder van de latere keizer Karel V en inquisiteur in Spanje. Zelf afwezig op het conclaaf werd hij 500 jaar geleden in 1522 tot paus gekozen. In de korte tijd die hem restte – hij stierf in 1523 – streefde hij een rigoureuze hervorming van de curie na. Deze kwam niet van de grond en zijn opvolger paus Clemens VII was in het geheel niet hervormingsgezind. In de lezing wordt ingaan op zijn persoonlijkheid. Hoe stond hij tegenover armoede in de wereld? En zeer vermogend, leefde hij toch zeer sober. Wat was de ratio hierachter? Hoe verhield hij zich tot Erasmus en Luther. Waarin lijkt paus Franciscus op hem?
Professor Dr. Paul van Geest is hoogleraar Kerkgeschiedenis en Geschiedenis van de Theologie aan de Universiteit van Tilburg, hoogleraar Economie en Theologie aan de Erasmus Universiteit en visiting professor aan de Universiteit van Leuven. N.B. Voorafgaand aan de lezing vindt de jaarlijkse Assemblea Generale plaats. De jaarvergadering vangt aan om 19.30 uur.

Film ~ Il giorno della civetta (1968)
2023-02-23 19:30 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Regie: Damiano Damiani
Duur: 104 min.
Ondertiteling: Italiaans
Met o.a.: Claudia Cardinale, Francesco Nero en Lee J. Cobb.
Inleiding: Eric Moormann
Synopsis:
Salvatore Colasbena, een aannemer, is vermoord in een klein Siciliaans stadje in 1961, omdat hij niet aan de wil van de maffia voldeed. Inspecteur Bellodi onderzoekt de zaak, beginnend met Colasbena’s echtgenote Rosa. Zijn bevindingen leiden hem naar maffiabaas Don Mariano Arena, maar hogere machten met belangen frustreren het onderzoek.

Lezing ~ Mette Gieskes: “Vitessssssse, BOMBOMBOMBAARBAARDAAMENTO, TRRRRR" Dynamische esthetiek in het Italiaanse futurisme
2023-02-17 20:15 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Niet veel meer dan een eeuw geleden visualiseerden de Italiaanse futuristen het lawaai en de dynamische ervaring van ruimte en tijd die technische en industriële vooruitgang en oorlog hadden gebracht. Met nieuwe beeldende middelen als vlakfragmentatie en vormoverlapping vingen zij de vaart en herrie van explosies en voorbijrazende voertuigen en kogels op statische doeken. Verschrikkingen van de oorlog als verwoesting, leed en dood zijn ver te zoeken in het antiburgerlijke en provocerende werk van de futuristen, die oorlog zagen als “de enige werkelijke hygiëne van de wereld”. Met hun innovatieve beeldtaal verheerlijkten zij “agressieve beweging”, “koortsachtige slapeloosheid” en de “salto mortale”. Deze patriottische kunstenaars zetten hun mannelijke esthetiek van snelheid, kracht en agressie in om hun gestagneerde vaderland, dat zo lang vereenzelvigd was met cultureel erfgoed uit de Oudheid en Renaissance, te bevrijden van het verleden en te revitaliseren.

In deze lezing zullen de geschriften van de aanvoerder van het Italiaanse futurisme, de dichter Fillippo Marinetti, in verband worden gebracht met de revolutionaire esthetiek van futuristische klankgedichten en schilderijen van onder anderen Marinetti zelf, Carlo Carrà, Giacomo Balla en Umberto Boccioni. Daarbij zal ook aandacht worden besteed aan de stroeve en veranderende verhouding van het futurisme tot het fascisme en de relatie tussen esthetische vernieuwing en politiek nationalisme en propaganda.

Dr Mette Gieskes is universitair docent moderne en hedendaagse kunstgeschiedenis aan de Radboud Universiteit. Zij studeerde in Leiden en promoveerde in 2006 aan de University of Texas at Austin in de VS. In 2023 verschijnen twee mede door haar geredigeerde boeken: Humor in Global Contempory Art (Bloomsbury) en Retrospection in Modern and Contempory Art, Literature and Film(Palgrave).

Cursus ~ Dantes Goddelijke Komedie: de Louteringsberg (Il Purgatorio)
2023-02-08 15:15 - 2023-03-29 17:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Tijdens een reeks van zeven hoorcolleges wordt er onder begeleiding van docent dr. Gandolfo Cascio delen van de Louteringsberg gelezen, het rijk waar reflectie, vriendschap en kunst centraal staan. Na een korte introductie over de Middeleeuwen worden enkele canti behandeld om de literaire en morele betekenis te duiden en de verhaalstructuur en de linguïstische en stilistische aspecten te bestuderen.Dantes Goddelijke Komedie is een meesterwerk dat vorm heeft gegeven aan de Italiaanse literatuur en de Westerse cultuur. Het lezen van dit boek betekent niet alleen in contact komen met sublieme poëzie, maar biedt ook een gelegenheid om onszelf als individu en als gemeenschap grondig te leren kennen. Het is niet vereist om de eerder gegeven hoorcolleges over het eerste deel, de Hel, te hebben gevolgd.
Docent Dr. Gandolfo Cascio is docent Italiaanse literatuur aan de Universiteit Utrecht waar hij ook het project Observatory on Dante Studies leidt. Zijn publicaties over dit onderwerp zijn: Dolci detti. Dante, la letteratura e i poeti, Marsilio, 2021 (Nino Martoglio Prijs); Een idee van literatuur in Dantes Komedie, Istituto Italiano di Cultura, 2021; Rivolti al monte. Studi sul «Purgatorio» dantesco, Marsilio, 2022.
Data en tijdstip:
Woensdag 8, 15 en 22 februari en woensdag 8, 15, 22 en 29 maart 2023 van 15.15-16.45 uur.
Locatie:
Het Amsterdams Lyceum.
Materiaal: Iedere editie van de Goddelijke Komedie met vertaling. Aangeraden wordt de vertaling van H. Jansen, Uitgeverij IJzer, 2021.
Kosten: € 130 voor leden van Dante Alighieri Amsterdam, € 150 voor niet-leden.
Voor aanmelding mailt u naar info@danteamsterdam.nl. U kunt zich tot uiterlijk 1 februari 2023 aanmelden. Het minimaal aantal deelnemers is 10, het maximaal aantal deelnemers is 25. Inschrijving geschiedt op volgorde van aanmelding.

Film ~ Nessuno si salva da solo (2015)
2023-01-25 19:30 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Regie: Sergio Castellito
Duur: 103 min.
Ondertiteling: Italiaans
Met o.a.: Riccardo Scamarcio en Jasmine Trinca
Inleiding: Isabel van de Kant
Synopsis: Het verhaal van Gaetano en Delia, een gescheiden koppel met twee zonen dat tijdens een etentje probeert te begrijpen hoe het zo ver heeft kunnen komen. Delia leed eerder aan anorexia en is nu biologe en voedingsdeskundige. Gaetano is een schrijver van tv-programma’s. Ze ontmoeten elkaar in een restaurant en proberen hun fouten uit het verleden te analyseren.

Lezing ~ Marc Leijendekker: Fascisme in Italië, vroeger en nu
2023-01-18 20:15 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Als je rondloopt in Rome, zie je daar nog veel wat verwijst naar Mussolini. Het is een van de tekenen dat Italië na de Tweede Wereldoorlog op een andere manier is omgegaan met zijn fascistische verleden dan Duitsland heeft gedaan met zijn Vergangenheits-bewältigung aangaande het naziverleden. Hoe komt dat en waar zie je dat nog meer? En, kijkend naar de actualiteit, in hoeverre heeft die andere omgang met het verleden een rol gespeeld bij de grote verkiezingsoverwinning van Giorgia Meloni?
Marc Leijendekker (67) is freelance correspondent in Rome na daar jarenlang voor NRC en NOS te hebben gewerkt. Naast zijn blog (trattino.nl/blog) geeft hij lezingen over Italië en rondleidingen met een politiek/maatschappelijk thema. Marc is ook te volgen op Twitter (@mwleijendekker).

Lezing i.s.m.het Nederlands Klassiek Verbond ~ Diederik Burgersdijk: In het oog van de boog Rome tussen Romulus en Constantijn
2022-12-08 20:15 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Rome kan worden gezien als de bakermat van de boog, die zich als bouwelement ontwikkelde in poorten, bruggen, muren, aquaducten en triomfbogen. In die laatste vorm zijn alle functies van de boog verenigd, van verkeersader tot monument. Het antieke Rome is getooid geweest met talloze triomfbogen, waarvan de best geconserveerde, de boog van Constantijn, als sinds de renaissance een voortdurend object van discussie is. In deze lezing wordt aan de hand van de gebruiksfuncties van de boog de bouwgeschiedenis in kaart gebracht, met vermelding van verscheidene theorieën die over Constantijns boog de ronde doen. Aan de hand van het meest recente onderzoek, dat Constantijn tegenstrever Maxentius als oorspronkelijke bouwheer aanwijst, wordt de veel bediscussieerde boog in een nieuw licht geplaatst.

Diederik Burgersdijk doceert Latijn, Klassieke Letteren en Oude Geschiedenis aan de Universiteit Utrecht. Hij is als gastonderzoeker verbonden aan Allard Pierson, Universiteit van Amsterdam, en aan het Radboud Institute for Culture & History (RICH) te Nijmegen. Hij is gespecialiseerd in laat-antiek keizerschap, en publiceerde onder meer De macht van de traditie. Het keizerschap van Augustus en Constantijn (Athenaeum, Polak & Van Gennep, 2016), en de bundel Imagining Emperors in the Later Roman Empire (Brill Publishers, 2018). Recent deed hij Gymnasium. Geschiedenis van een eliteschool verschijnen bij Athenaeum. Burgersdijk is co-editor van Talanta. Journal of the Dutch Archaeological and Historical Society en redacteur van Rivista Storica dell’ Antichità, uitgegeven bij de universiteit van Bologna.

Lezing ~ Hans de Valk: De onherkenbare stad Fascistische urbanistiek en de antieke monumenten van Rome (1922-1940)
2022-11-16 20:15 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Het onderwerp is de in veel opzichten verbijsterende en onherstelbare metamorfose van het Romeinse historisch centrum in die jaren (in het bijzonder rond het Capitool, de via dei Fori Imperiali, de keizerfora en het ‘Augusteo’) en de gevolgen en ideologische achtergronden daarvan. Aan de hand van een ‘wandeling’ met veel historisch beeldmateriaal kan duidelijk worden hoezeer het voor de huidige bezoeker zo vanzelfsprekende Romeinse centrum onherkenbaar zou zijn voor iemand uit 1870 en hoe sterk die bezoeker een eeuw later nog wordt geconfronteerd met de ideeën van Mussolini’s Romanità.
Hans de Valk is historicus en opgeleid en gepromoveerd aan de Radboud Universiteit. Hij was tot aan zijn pensioen werkzaam als senior-onderzoeker aan het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (inmiddels het Huygens-ING). Tevens was hij als hoofd afdeling Geschiedenis gedetacheerd aan het Nederlands Instituut te Rome van 1995 tot 1998 en van 2007 tot 2010. Hij publiceerde op het terrein van politieke geschiedenis en kerkgeschiedenis (in het bijzonder over de betrekkingen tussen Nederland en het Vaticaan en de Romeinse curie).

Film ~ L’albero degli zoccoli (1978)
2022-11-03 19:30 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Regie: Ermanno Olmi Duur: 179 min.
Ondertiteling: Nederlands
Met o.a.: Luigi Ornaghi, Francesca Moriggi en Giuseppe Brignoli
Inleiding: Lieke van Gils
Synopsis Olmi’s De Klompenboom, winnaar van de Grote Prijs van het Cannes Filmfestival, is een ontroerende kroniek over een jaar uit het leven van vijf Italiaanse boerengezinnen aan het eind van de 19e eeuw. Basiti is een trotse maar arme boer die een beter leven wil voor zijn jonge zoon dan werken op een boerderij. Hij stuurt de jongen te voet naar een school ver weg. Op zijn enige paar houten klompen maakt zijn zoon iedere dag de lange tocht naar school. Alles gaat goed totdat zijn klompen beschadigd raken. Hout is schaars, net als geld, dus Basiti sluipt het bos van een rijke landeigenaar binnen om hout te ‘lenen’ om zo een nieuw paar te maken. Hij wordt betrapt en de rijke man besluit de arme Basiti zwaar te straffen.
De Klompenboom is een van de laatste meesterwerken van de Italiaanse neo-realistische cinema. In 2008 ontving Olmi de Lifetime Achievement Award tijdens het 65ste Filmfestival van Venetië.

Lezing ~ Rosita Steenbeek: Julia, vrijgevochten keizersdochter
2022-10-12 20:15 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Eind april van dit jaar verscheen Julia van Rosita Steenbeek. Julia is het enige kind van keizer Augustus. Ze zegt wat ze denkt, houdt van provoceren, maakt verre reizen en frequenteert een literaire kring van geestverwanten die moeten aanzien hoe de Republiek een keizerlijk regime wordt. Een van hen is haar grote liefde Iullus Antonius. In deze kring worden subversieve teksten geschreven en snode plannen gesmeed, waarin Julia gevaarlijk wordt meegesleept. Rosita Steenbeek gaat op zoek naar deze omstreden en vergeten keizersdochter en wekt haar tot leven, geholpen door gedegen historisch onderzoek, de poëzie van Julia’s tijdgenoten, en door plekken uit haar leven te bezoeken, waar de geschiedenis aanraakbaar wordt. In deze schitterende historische roman rijst een temperamentvolle vrouw op die haar eigen keuzes maakt, gedwarsboomd door haar vader die haar dwingt tot huwelijken die passen in zijn politieke strategie.
Rosita Steenbeek schreef succesvolle romans als De laatste vrouw, Schimmenrijk, Intensive Care, Ander licht en Rose, een familie in oorlogstijd. Ook schrijft ze over Rome, de stad waar ze woont en waar Julia in 39 v.Chr. werd geboren.

Lezing ~ Marie Florence van Es: Het smaakt naar Italië
2022-09-22 20:15 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Een lezing over de rijke Italiaanse eetcultuur die -anders dan men buiten Italië soms wel lijkt te denken- veel meer inhoudt dan ‘spaghetti bolognese’ en pizza. Italianen zijn in staat om van weinig ingrediënten iets bijzonders te maken. Zo’n beetje elke streek, stad of dorp gaat prat op eigen, soms eeuwenoude specialiteiten en lokale gerechten. De eetcultuur is grotendeels gebaseerd op streekproducten, waarvan sommige zo oud zijn dat de Romeinen of Etrusken ze al kenden. Veel van deze streekproducten hebben een speciaal Europees keurmerk dat hen tegen namaak beschermt. In het boek De Smaken van Italië verzamelde en beschreef Marie Florence honderden Italiaanse streekproducten, ingrediënten, lokale gerechten en bereidingswijzen. Daarbij dook ze ook in de geschiedenis en ontdekte tal van interessante weetjes. Wist u dat de in Calabria geteelde sukadecitroenen een belangrijke rol spelen in het Loofhuttenfeest? Of wat de band is tussen het eiland Røst in de Noorse Lofotenarchipel, stokvis en Veneto? Of dat Nutella zijn ontstaan min of meer heeft te danken aan Napoleon? U hoort het tijdens de lezing.
Marie Florence van Es studeerde in Leiden Italiaans en Rechten. Als diplomaat was ze werkzaam op de ambassades in Bangkok, Rome en Kiev. Terug in Nederland volgde ze de sommeliersopleiding bij de Italiaanse Sommelier Associatie (AIS). In 2014 schreef ze het boek Langs de wijngaarden van Italië met daarin uitgebreid aandacht voor de autochtone druiven. Inmiddels is de vijfde editie uit onder de naam Wijngids Italië. Daarnaast verdiept Marie Florence zich al jaren in de Italiaanse keuken. Haar tweede boek, De Smaken van Italië, kwam in april 2020 uit.

Film ~ Venuto al mondo (2012)
2022-09-08 19:30 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Regie: Sergio Castellitto
Duur: 127 min.
Ondertiteling: Engels
Met o.a.: Penélope Cruz, Emile Hirsch en Jane Birkin
Inleiding: Isabel van de Kant
Synopsis
Een verfilming van de gelijknamige roman van de Italiaans-Ierse schrijfster Margaret Mazzantini, geregisseerd door haar man Sergio Castellito. Gemma verlaat haar knusse flat in Rome om samen met haar zoon Pietro op reis te gaan naar Sarajevo. Ze zal er een tentoonstelling ter herdenking van de oorlog bijwonen. Foto’s van Pietro’s vader Diego worden op de tentoonstelling getoond. Negentien jaar daarvoor ontvluchtte Gemma de door de oorlog verscheurde stad met Pietro, terwijl Diego achterbleef. Ze maakt de reis om de moeilijke relatie met haar zoon te herstellen, maar ook om af te rekenen met haar eigen verleden.

Lezing ~ Daniela Tasca: La dolce invasione 100 anni di gelato in Olanda
2022-06-23 20:15 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
La conferenza racconta, attraverso foto e documenti storici da archivi pubblici e privati, l’epopea dei gelatieri italiani in Olanda, iniziata negli anni Venti del Novecento. Le prime gelaterie italiane in Olanda furono aperte negli anni ’20 del secolo scorso, in seguito a una lenta espansione prima in Austria e poi in Germania. I primi gelatieri provenivano dalle valli dell’Alto Veneto, zona di grande tradizione nell’arte del gelato. Ma ben presto ai veneti seguirono altri connazionali toscani, originariamente figuristi (fabbricanti di statuine di gesso, beeldjesmakers), che negli anni della crisi degli anni ’30 si videro costretti a cambiar mestiere. Da allora la gelateria italiana (Italiaanse ijssalon) è un luogo e un concetto ormai appartenente al patrimonio culturale olandese, come testimonia la recente apertura della gelateria Venezia presso l’Openluchtmuseum. La conferenza è costruita su foto d’epoca e documenti storici, come ad esempio annunci commerciali e articoli di giornale. Gran parte del materiale è inedito, proveniente da archivi pubblici e privati. La storia si snoda lungo tre fasi nell’insediamento dei gelatieri italiani. La prima, che va dagli inizi fino alla Seconda Guerra Mondiale, racconta l’arrivo in Olanda, i primi carretti e le prime gelaterie, e i difficili anni della crisi e della guerra. La seconda fase descrive la ricostruzione del dopoguerra e il periodo d’oro degli anni ’50 e ’60, con il lavoro delle seconde e terze generazioni. Segue, infine, il periodo attuale, caratterizzato dalla crescente concorrenza dei gelatieri ‘olandesi’ e dalla necessità di rinnovarsi in una nuova situazione di crisi economica.
Daniela Tasca, regista e scrittrice, vive in Olanda dal 1989. Dal 2006 si occupa di storia italiana nei Paesi Bassi e dal 2010 è direttrice artistica del progetto multimediale 1001 Italianen per conto della Fondazione Culturissima di Amsterdam. Lo scopo del progetto è quello di documentare e promuovere la storia italiana in Olanda attraverso pubblicazioni, documentari, mostre e conferenze. Nel 2016 Singel Uitgeverijen pubblica il suo libro 1001 Italianen. Vijf eeuwen immigratie in de Nederlanden.
N.B. Deze lezing wordt in het Italiaans gegeven.

Film ~ Porte Aperte (1990)
2022-06-01 19:30 - 22:30
Regie: Gianni Amelio
Duur: ca. 118 min.
Ondertiteling: Nederlands
Met o.a.: Gian Maria Volontè, Renato Carpentieri, Silverio Blasi
Inleiding: Eric Moormann
Synopsis
Palermo, 1937. In koelen bloede brengt Tomasso in één ochtend drie mensen om. Hij gaat naar huis en wacht op de politie. Over de uitkomst van het proces heeft Tomasso weinig twijfel. Onder het fascistische regime van Mussolini staat sinds kort op moord de doodstraf. Tot zijn verbazing blijkt rechter Vito di Vincenzo daar anders over te denken. Hij is ervan overtuigd dat de doodstraf onmenselijk is en probeert nauwgezet de wet te volgen van voor de fascistische “verbeteringen’. Iedereen lijkt zich tegen de rechter te keren, zelfs de gedaagde. Toch krijgt de rechter onverwachts steun van een jurylid… Porte Aperte is gebaseerd op de roman van Leonardo Sciasca, won meer dan 12 awards en werd genomineerd voor de Oscar Beste Buitenlandse Film.

Italië evenement ~ Kasteel de Haar ~ 20-21-22 mei
2022-05-20 - 2022-05-23

Lezing~ Pieter Bakker: Stravaganza Musicale Fiorentina, De geboorte van de opera aan het hof van de Medici
2022-05-19 20:15 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Italië was het land waar de Renaissance ontstond met nieuw perspectief op wetenschap en humanisme als resultaat. Dit had grote gevolgen voor de diverse kunstdisciplines. Spil in deze fundamentele omwenteling was Firenze waar de familie van de Medici kosten noch moeite spaarde om zich groots te profileren. Een van de resultaten van dit rijke Florentijnse mecenaat was de coproductie van schilders, couturiers, dichters, dansers, componisten en technici, dat tot een spectaculaire vorm van muziektheater leidde. Hiermee zou al snel de basis worden gelegd voor het muziekdrama, de opera. In deze lezing zal aan de hand van beeld, woord en muziek worden getoond hoe de Medici hun intermedi (kleurrijke tussenspelen), vulden met mascherate, mythologie, muziek, sinfonie en ballet wat leidde tot een oogverblindend en oorstrelend geheel.
Pieter Bakker is muziekhistoricus. Via zijn muziekhistorische bureau Musica Docet verzorgt hij cursussen en lezingen op het gebied van de muziekgeschiedenis (www.musicadocet.nl).

ITALIË-REIS 2022
2022-05-07 - 2022-05-14
Vooraankondiging
De Italië-reis 2022 heeft als bestemming o.a. Ravenna en Bologna en zal van 7 t/m 14 mei plaatsvinden. De komende weken gaat het bestuur de reis verder uitwerken om tot een concreet reisvoorstel te komen.

Film ~ Padre Padrone (1977)
2022-04-13 19:30 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Synopsis
Het scenario van deze film is gebaseerd op de gelijknamige roman uit 1975 van de Italiaanse auteur Gavino Ledda.
Op zijn zesde wordt de Sardijnse boerenzoon Gavino Ledda door zijn vader van school gehaald om schapen te hoeden. Aldus brengt de jonge Gavino zijn gehele jeugd eenzaam door in de bergen van Sardinië. Wanneer een strenge winter de boomgaard van de familie Ledda verwoest, besluit Gavino’s vader de boerderij te verkopen. Gavino zelf gaat in het leger, leert een vak èn ontdekt een nieuwe levensstijl. Hij ontdekt behalve de buitenwereld en zijn rol daarin ook zijn eigen persoonlijkheid. De jonge Nanni Moretti vertolkt de rol van vriend Cesare.
Regie: Paolo e Vittorio Taviani
Duur: ca. 114 min.
Ondertiteling: Nederlands
Met o.a.: Omero Antonutti, Saverio Marconi, Marcella Michelangeli en Nanni Moretti
Inleiding: Jan Nijenhof

Lezing~ Mariëtte Verhoeven: De mythe van het onveranderde Ravenna
2022-03-24 20:15 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Het Noord-Italiaanse Ravenna was in de vijfde en zesde eeuw hoofdstad van het West-Romeinse Rijk. Aan die bloeiperiode, waarin kerken als de San Vitale en de Sant’Apollinare in Classe met hun wereldberoemde mozaïeken werden gebouwd, dankt Ravenna zowel haar naam en faam als het imago dat er na die tijd niet noemenswaardigs meer heeft plaatsgevonden. In haar lezing toont Mariëtte Verhoeven een ander Ravenna, namelijk als een plek van transformatie en herinnering. Aan de hand van zowel de beroemde monumenten en hun decoratie als de minder bekende lokale geschiedschrijving laat Verhoeven zien dat bij elke verandering in later eeuwen het roemrijke vroegchristelijke verleden een grote rol bleef spelen.
Mariëtte Verhoeven is kunsthistorica en werkzaam als onderzoeker en docent bij het Radboud Institute for Culture and History (RICH) aan de Radboud Universiteit. In 2010 promoveerde zij op een proefschrift getiteld The Early Christian Monuments of Ravenna: Transformations and Memory dat in 2011 bij uitgeverij Brepols verscheen. Verhoevens specialisme is de geschiedenis van vroegchristelijke en Byzantijnse architectuur. Momenteel richt haar onderzoek zich voornamelijk op het Byzantijnse erfgoed van Constantinopel, het huidige Istanbul. N.B. Voorafgaand aan de lezing vindt de jaarlijkse Assemblea Generale plaats. De jaarvergadering vangt aan om 19.30 uur.

Film ~ Belluscone Una Storia Siciliana (2014)
2022-03-02 19:30 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Regie: Franco Maresco
Duur: 90 min.
Ondertiteling: Engels
Met o.a.: Ciccio Mira, Tatti Sanguetti, Pino Maniaci
Inleiding: Barbara Lotti
Synopsis
De filmcriticus Tatti Sanguineti gaat op reis naar Palermo om uit te zoeken wat er gebeurd is met Franco Maresco’s onafgemaakte film ”Belluscone, una storia siciliana”. Die film ging over de unieke relatie tussen Berlusconi en Sicilië, belicht door interviews met onder anderen Ciccio Mira, een nostalgische fan van de oude dagen van de maffia, en Erik en Vittio Ricciardi die het nummer ‘Vorrei conoscere Berlusconi’ maakten. Maresco maakte de film echter nooit volledig af omdat hij realiseerde dat het vechten tegen politieke windmolens in een land dat zo beïnvloed is door de Berlusconiaanse cultuur en dat waarschijnlijk altijd zo zal blijven, nutteloos is.

Lezing ~ Raniero Speelman: Primo Levi, overlevende en visionair
2022-02-23 20:15 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
De Italiaanse schrijver en wetenschapper Primo Levi is in de jaren na zijn dood in 1987 geleidelijk uitgegroeid tot een van de meest gelezen overlevenden van de Shoah. Over zijn onvrijwillig verblijf in Buna Monowitz (een dochterkamp van Auschwitz) schreef hij kort na terugkeer in Italië zeventien verhalen die meestal worden gezien als autobiografische roman (Se questo è un uomo / Is dit een mens). Later volgden La tregua (Het respijt) en I sommersi e i salvati (Verdronkenen en geredden), dit laatste boek geïnspireerd door het lezen van J. Pressers De nacht der Girondijnen, een boek dat Levi zelf uit het Nederlands vertaalde en waaraan hij het begrip van de “grijze zone” ontleende. Levi was meer dan een schrijvende overlevende: hij was auteur van een aantal bundels fantastische verhalen waarvan het belang lang onderschat is gebleven maar waarin hij anticipeerde op technische ontwikkelingen en veranderingen in ons leefmilieu die ons nu dagelijks bezighouden. Ook schreef hij fascinerende essays over “andermans vak”: taalkunde, natuurwetenschappen en talloze andere zaken.
Raniero Speelman is als docent Italiaanse letterkunde, cultuur en vertalen werkzaam aan de Universiteit Utrecht en daarnaast actief als reisleider en als tolk/vertaler. Hij bezorgde vertalingen van de verhalen, essays en gedichten van Primo Levi maar ook van werken van Foscolo, Amar, Grasso, Borgese en anderen. Zijn onderzoek ligt op het vlak van de Dante-receptie in Nederland en Zuid-Afrika, van de joods-Italiaanse literatuur en van de relaties tussen Italiaanse en Turkse staten van de Renaissance tot nu.
N.B. Deze lezing zal in het Italiaans worden gegeven.

Lezing ~ Eric Moormann: God op aarde: Keizer Domitianus
2022-02-10 13:30 - 14:40
God op aarde. Keizer Domitianus is een grote tentoonstelling (van 17 december 2021 t/m 22 mei 2022) in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden met honderden bruiklenen uit Europa en de VS, gewijd aan de elfde keizer van het Romeinse rijk. Domitianus (51-96; keizer van 81 tot 96) genoot bij leven een goede reputatie bij leger en volk van Rome. Hij bracht veel tot stand en was succesvol in militaire campagnes. De elite van de senaat en aanverwante rijke kringen voelden zich echter tegengewerkt en vooral niet gewaardeerd en daarom verongelijkt. Hun negatieve oordeel vond zijn neerslag in latere bronnen en heeft geleid tot het slechte imago van de keizer. Eric Moormann heeft meegewerkt aan de samenstelling van de tentoonstelling en schreef, met Nathalie de Haan, een begeleidend boek. Hij geeft een korte inleiding op de tentoonstelling en tijdens de rondgang kunt u vragen stellen of met hem in debat gaan.
Eric Moormann is sinds mei 2021 emeritus hoogleraar klassieke archeologie aan de Radboud Universiteit. Hij is nog steeds Presidente van de vereniging Dante Alighieri Amsterdam en begeleidt de in principe jaarlijkse excursie(s) naar steeds een ander gebied van Italië.
Locatie en aanvang
De lezing wordt in het Rijksmuseum voor Oudheden (RMO) in Leiden gehouden. De lezing vindt plaats in de Leemanszaal en vangt aan om 13.30 uur. De lezing duurt een uur.
In verband met de huidige RIVM-voorschriften mogen er maximaal 15 personen in deze zaal worden toegelaten. Bij grote belangstelling zal er een tweede lezing om 14.45 uur worden gehouden.
Voorafgaand of na afloop van de lezing kunt u de tentoonstelling op eigen gelegenheid bezoeken.

Aanmelden lezing
U dient zich vooraf aan te melden via info@danteamsterdam.nl. In eerste instantie wordt u ingedeeld voor de lezing van 13.30 uur. Zodra deze is volgeboekt, wordt u aangemeld voor de tweede lezing van 14.45 uur. U ontvangt hiervan een bevestiging. Meldt u tijdig aan, want vol = vol.

Museumbezoek
Om de lezing te kunnen bijwonen dient u in het bezit te zijn van een toegangskaart voor het museum. Houd er bij het reserveren van een slot rekening mee of u de tentoonstelling voorafgaand of na afloop van de lezing wilt bezoeken en voor welke tijd u voor de lezing bent ingedeeld. Voor het reserveren van een ticket en aanvullende informatie en toegangsregels voor het museumbezoek gaat u naar de website van het RMO: https://www.rmo.nl

N.B. De lezing zal stipt op de aangegeven tijd beginnen. Zorg er dus voor dat u op tijd aanwezig bent!

Film ~ Il Grido (1957)
2022-02-09 19:30 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Regie: Michelangelo Antonioni
Duur: ca. 115 min.
Ondertiteling: Nederlands
Met o.a.: Steve Cochran, Alida Valli, Betsy Blair, Gabriella Pallotta en Dorian Gray
Inleiding: Tatiana Della Vedova
Synopsis
Een arbeider die werkt in een suikerfabriek in de Po-vallei woont samen met een getrouwde vrouw en haar dochter. Als tenslotte voor het stel de mogelijkheid ontstaat om te trouwen weigert ze zijn aanzoek. De depressieve man gaat met het dochtertje zwerven en ontmoet allerlei personen, maar hij vindt in vluchtige andere relaties geen nieuwe emotionele inhoud.

Richard Calis ~ Het Papier van Piranesi: Oudheidkunde en Archeologie in 18e-eeuws Italië
2021-12-19 14:30 - 16:00 | ZOOM
Lezing in samenwerking met het Nederlands Klassiek Verbond
“Ik voel de behoefte om grote ideeën te produceren, en ik denk dat als ik gevraagd zou worden om een nieuwe wereld te creëren, ik gek genoeg zou zijn om het te doen.” Bij leven was de veelzijdige kunstenaar Giovanni Battista Piranesi (1720-1778) al beroemd om de ongekende verbeeldingskracht van zijn etsen. Toch zag hij zichzelf in de eerste plaats als architect en onderhield hij zichzelf met het verkopen van ‘gerestaureerde’ oudheden. Verder was hij vooral auteur: hoewel zijn etsen als individuele objecten werden verhandeld, waren ze ontworpen als volwaardige boeken waarin tekst en afbeelding een onlosmakelijk geheel vormden. Hiermee stond Piranesi in een lange traditie van historisch en archeologisch onderzoek naar het oude Rome. Deze lezing plaatst Piranesi in de geleerde tradities waaruit zijn oeuvre voortkwam. Aan de hand van enkele van zijn meest opmerkelijke etsen en boeken leren we hem kennen als archeoloog en oudheidkundige die net als de humanisten en Renaissanceschilders die hem voorgingen, archeologische opgravingen bezocht, studies over de Romeinse architectuur las, en zocht naar het ultieme medium om het antieke verleden te beschrijven en tot leven te wekken.
Richard Calis is classicus en historicus. Hij studeerde aan de Universiteit van Amsterdam en de Università Ca’ Foscari Venezia en promoveerde in 2020 aan Princeton University. Momenteel is hij verbonden aan Trinity College, Cambridge, waar hij zich verdiept in de culturele en intellectuele geschiedenis van de vroegmoderne tijd.

Carmen van den Bergh ~ Elena Ferrante
2021-11-11 20:15 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Wie is “Elena Ferrante”? Een mysterieuze vrouw, een man, of een heel team van schrijvers en vertalers? Vele onderzoekers hebben geprobeerd te ontdekken wie er schuilt achter deze artiestennaam, en met succes. Welke zijn de meest betrouwbare technieken om de identiteit van een auteur te achterhalen? En kan je die ook zelf toepassen op je favoriete werken? Tijdens de lezing zullen we ons buigen over de literaire kwaliteit van het fenomenale succes van Elena Ferrante’s bestellers, de hype, de Ferrante-koorts, met oog voor de film-en tv-adaptaties.
Carmen van den Bergh is verbonden als universitair docent Italiaanse Letterkunde aan de Faculteit Geesteswetenschappen van de Universiteit van Leiden. Tegelijkertijd werkt ze in België als Senior Research Fellow van het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek (FWO) op een project over de talrijke kruisbestuivingen tussen literatuur en journalistiek in het Italië van de 20e eeuw. Haar specialisaties zijn het proza uit het Italiaanse interbellum, het (neo)realisme van de jaren 1920-1930, moderne verhalenbundels, anthologieën en schrijversrubrieken in kranten en tijdschriften en schrijversarchieven. Voor een breder publiek organiseert ze jaarlijks een reeks avondgesprekken met/over hedendaagse auteurs en treedt ze ook op als curator voor tentoonstellingen rond literatuur. Carmen zetelt in het bestuur van de Internationale vereniging voor Italiaanse professoren – AIPI, ze is eind/hoofdredactrice van een aantal tijdschriften en boekseries over Italiaanse en Romaanse talen.

Mariska Jansen ~ Elisabetta Sirani, een innovatieve kunstenares
2021-10-28 20:15 - 22:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Naast bekende mannelijke kunstenaars, zoals Guido Reni (1575-1642) en leden uit de Carracci familie, heeft de School van Bologna in de zestiende en zeventiende eeuw ook verschillende vrouwelijke kunstenaressen voortgebracht. Een van hen was Elisabetta Sirani (1638-1665). Zij werd opgeleid in het atelier van haar vader, kunstenaar en kunsthandelaar Giovanni Andrea Sirani (1610-1670). De grote hoeveelheid opdrachten en enorme bekendheid die ze genoot is een uitzonderlijk fenomeen voor kunstenaressen uit de zeventiende eeuw. Een bezoek aan Bologna was niet compleet zonder een bezoek aan het atelier van Sirani. Ze was een zeer belezen kunstenares, met veel kennis van Bijbelse verhalen en Griekse mythologie. Het oeuvre van Sirani kent mede hierdoor een grote verscheidenheid aan onderwerpen. Sirani onderscheidde zichzelf ook van haar vrouwelijke voorgangers en tijdgenoten in Bologna. Zo nam ze bijvoorbeeld de leiding over in het atelier van haar vader en richtte ze een professionele kunstschool op. Tijdens de lezing wordt ingegaan op het leven en de schilderijen van Sirani, waarbij de focus ligt op de innovatieve beeldtaal die Sirani hanteerde in haar historiestukken. Hierbij wordt specifiek ingegaan op De Triomf van Judith, Timoclea gooit de kapitein van Alexander de Grote in een waterput en Portia verwondt haar dij. Hoewel Sirani jong stierf en een korte carrière had, was ze enorm productief en heeft ze ruim 200 werken vervaardigd, waarvan er minstens 145 bewaard zijn gebleven. Sirani was een uitzonderlijke kunstenares die absoluut niet vergeten mag worden.
Mariska Jansen is kunsthistorica en docent kunstgeschiedenis aan de Vrije Academie. Daarnaast heeft zij haar eigen bedrijf Kijk op Kunst waarmee ze workshops, cursussen en lezingen over kunst(geschiedenis) verzorgt.
