Dante Alighieri Amsterdam - Italiaanse taal en cultuur in Amsterdam

Filmvertoning: C’eravamo Tanto Amati (1974)
2024-12-18 20:00 - 22:30 (Europe/Amsterdam) | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Regie: Ettore Scola
Duur: 120 min.
Ondertiteling: Nederlands
Met o.a.: Nino Manfredi, Vittorio Gassman, Stefano Satta, Federico Fellini, Marcello Mastroianni, Stefania Sandrelli
Inleiding: Jet Rudolph
Synopsis Drie kameraden, partizanen in de strijd tegen het nazisme, zullen voor altijd vrienden blijven. Maar hoe lang is “altijd” als er een vrouw in het spel komt? Voor Antonio, Gianni en Nicola gaat de toekomst voorbij zonder dat ze het hebben gemerkt, daar draait het om in dit meesterwerk van Ettore Scola. Joyce Roodnat: “C’eravamo tanto amati is een film die van liefde overborrelt: kameraden, liefde en Scola’s voorliefde voor dit soort mannen: opgewonden standjes, egocentrisch, gepassioneerd en aanbiddelijk”.

Cursus ~ Reis door de Geschiedenis van Italië door Gandolfo Cascio
2025-01-01 15:15 - 2025-05-21 16:45 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
In deze cursus duiken we in de rijke geschiedenis van Italië, van de bloeiende middeleeuwse stadstaten tot de verfijnde hoven van de Renaissance, van de katholieke Reformatie tot het Risorgimento, en van het fascisme tot de hedendaagse media- en consumptiemaatschappij.
We verkennen samen de belangrijkste gebeurtenissen, ontwikkelingen en prominente figuren—zowel mannen als vrouwen—en plaatsen hen in hun economische, politieke en culturele context. Het doel is inzicht te krijgen in hoe Italië door de eeuwen heen een leidende rol in de wereld wist te vervullen en om het land beter te leren kennen.
Docent Dr. Gandolfo Cascio is docent-onderzoeker Italiaanse literatuur aan de Universiteit Utrecht waar hij ook het project Observatory on Dante Studies leidt. Als historicus is hij geïnteresseerd in de Middeleeuwen, de vroege moderniteit en de representatie van de “Italianiteit”. Hij is de auteur van de monografieën Michelangelo in Parnaso (Marsilio 2019) en Dolci detti. Dante, la letteratura e i poeti (Marsilio 2021, Nino Martoglio Prize) en van de essaybundel Le ore del meriggio (Il Convivio 2020, Premio Giuseppe Antonio Borgese).
Werkvorm Hoorcolleges (10) met gelegenheid voor vragen en discussie.
Data en tijdstip: Woensdag 26 februari, 5, 12, 19, 26 maart, 2, 9 april en 7, 14, 21 mei 2025 van 15.15 – 16.45 uur.
Locatie: Het Amsterdams Lyceum.
Materiaal: Niet nodig.
Kosten € 135 voor leden van Dante Alighieri Amsterdam, € 150 voor niet-leden.
Aanmelding en aanvullende informatie: Voor aanmelding mailt u naar info@danteamsterdam.nl. U kunt zich tot uiterlijk 1 februari 2025 aanmelden.
Het minimaal aantal deelnemers is 15, het maximaal aantal deelnemers is 25. Zodra duidelijk is dat de cursus doorgaat ontvangen de deelnemers een bevestiging van deelname met een betaalverzoek. Inschrijving geschiedt op volgorde van aanmelding.

Film ~ Il Sorpasso (1962)
2025-01-08 20:00 - 23:00 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Regie: Dino Risi, scenario Ettore Scola e.a.
Duur: ca 108 min
Ondertiteling: Nederlands
Met: Vittorio Gassman, Jean-Louis Trintignant, Catherine Spaak
Inleiding: Piet Bijlholt
Synopsis:
In de ochtend van Ferragosto is Rome uitgestorven. Wanhopig racet Bruno door de lege straten, op zoek naar een telefoon in een open bar. Dan ziet hij achter een open raam een jongeman: student Roberto druk blokkend voor een tentamen. Bruno weet zichzelf naar binnen te praten om te bellen en nodigt de student vervolgens uit voor een ritje naar het strand. Zo suizen ze even later de Via Aurelia af, de ene na de andere auto inhalend. Maar het is ook in overdrachtelijke zin een inhaalmanoeuvre: Roberto gaat inzien dat hij zijn brave leventje van zich af moet schudden. De bij vlagen hilarische film is in Nederland niet zo bekend, maar wordt elders gezien als het hoogtepunt van de Commedia all’Italiana, al heeft deze film een serieuzere ondertoon dan de meeste van de succesvolle komedies van die stroming uit de jaren ’60.

Lezing ~ Spiegels van Rome door Sandrina Bokhorst
2025-01-22 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
De spreker laat Rome op een bijzondere manier zien middels moderne vragen die we aan eeuwenoude monumenten stellen. Ze put hierbij uit de rijke verhalen -schatkist van Rome’s eeuwige geschiedenis. We doorkruisen de stad, van het machtige Colosseum tot de nederige pelgrimsgraven, van het adellijk piazza Navona tot het gemoedelijke piazza Testaccio, van het mannenmonument het Vittoriano tot de vrouwenheuvel de Aventijn, van de tempel van de hoop tot het Laatste Oordeel. Highlights of buiten de gebaande paden; steeds is de vraag bij de historische verhalen en plekken: wat zegt het ons vandaag de dag? Hoe halen wij inspiratie uit herkenbare verhalen uit het verleden? Rome daagt uit tot reflectie laat de spreker in deze levendige presentatie zien.
Sandrina Bokhorst (1963) is historica en woont zowel in Rome als in Nederland. Als geboren verhalenverteller maakte ze met rondleidingen en lezingen al een groot publiek enthousiast voor haar stad met haar bedrijf Persoonlijk Rome. De afgelopen jaren zocht ze daarbij steeds meer thematische insteken die de geschiedenis van de stad dichterbij een hedendaags publiek brengen, o.a. door middel van webinars. Deze benadering paste ze ook toe in haar boek. Daarvoor werkte ze vele jaren als communicatieadviseur maar de liefde voor geschiedenis en voor Rome voerde haar weer terug naar de Eeuwige stad.

Film ~ L’Arminuta (2021)
2025-02-06 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Regie: Giuseppe Bonito
Duur: ca 110 min
Ondertiteling: Italiaans
Met: Sofia Fiore e Carlotta De Leonardis
Inleiding: Isabel van de Kant
Synopsis:
Deze film is gebaseerd op de gelijknamige roman van Donatella Di Pietrantonio en speelt zich af in de jaren ’70. Een 13-jarig meisje wordt onverwachts teruggebracht naar haar biologische familie, nadat ze haar hele jeugd bij pleegouders heeft gewoond. Ze moet wennen aan een nieuw, arm en ruig leven op het platteland, terwijl ze probeert te begrijpen waarom ze is ’teruggegeven’. De film verkent thema’s als identiteit, moederschap en de zoektocht naar verbondenheid.

Lezing ~ Le Lingue d'Italia door Mauro Scorretti
2025-02-12 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
in samenwerking met Taalhuis Amsterdam
L’Italia di oggi è un paese linguisticamente molto differenziato, più di altri paesi europei, come ogni visitatore può facilmente osservare. Dopo una breve introduzione dedicata alle cause di questa frammentazione, la presentazione si propone di dare un sintetico panorama della diversità linguistica italiana, con descrizioni di alcune caratteristiche dei principali gruppi di “dialetti” e della loro distribuzione, e cenni sui loro rapporti con le altre lingue romanze, sulle isole e penisole alloglotte, sulle varietà di italiano ‘standard’ contemporaneo e sulle modalità dei loro usi. Infine si tenterà di fare il punto sull’evoluzione in atto in questo complesso quadro linguistico.
Mauro Scorretti (1953) afkomstig uit Gorizia voltooide zijn universitaire studie in Padua, aan het Instituut voor Neo-Latijnse Filologie. Van 1980 tot 2017 werkte hij aan de Universiteit van Amsterdam als hoogleraar Italiaanse taalkunde bij de afdeling Italiaans, waar hij in 1992 promoveerde op een proefschrift over de Italiaanse syntaxis onder begeleiding van Vincenzo Lo Cascio. Sinds 2017 is hij met emeritaat. Zijn onderzoeksinteresses betreffen vooral de Italiaanse en Romaanse syntaxis en de Italiaanse dialectologie.
N.B. Deze lezing wordt in het Italiaans gegeven.

Film ~ L’Ombra del Giorno (2022)
2025-03-05 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Regie: Giuseppe Piccioni
Duur: ca 124 min
Ondertiteling: Engels
Met o.a.: Riccardo Scamarcio en Benedetta Porcaroli
Inleiding: Isabel van de Kant
Synopsis Het verhaal speelt zich af in de jaren ’30, tijdens het fascistische regime in Italië. De film draait om Luciano, een restauranthouder met fascistische sympathieën, en Anna, een mysterieuze jonge vrouw die in zijn restaurant komt werken. Terwijl ze elkaar beter leren kennen wordt duidelijk dat Anna een geheim met zich meedraagt, dat hun levens ingrijpend zal veranderen. De film verkent thema’s als liefde, ideologie en morele keuzes in een turbulente historische periode.

Lezing ~ Recanati en twee van zijn kinderen door Eric Moormann
2025-03-13 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
In de Marken ligt onder meer het stadje Recanati, dat trots is op enige bijzondere kunstwerken en twee van zijn kinderen. In deze lezing staan Giacomo Leopardi en Beniamino Gigli centraal, beiden lokaal geëerd, ook al hebben ze de meeste tijd van hun leven elders gesleten.

Giacomo Leopardi begon in de gigantische bibliotheek van zijn vader serieus de klassieke oudheid te bestuderen en schreef er ook zijn eerste gedichten. Beniamino Gigli kreeg een heus – vorig jaar heropend – museum in het charmante stadstheater.

De lezing is een voorbereiding op de aankomende Dantereis naar de Marken maar ook voor literatuur- en muziekminnaars de moeite waard.

Dantedì, met als thema 'Dante op zoek naar Tommaso Vincidor'
2025-03-29 10:30 - 15:00 | Locatie Kasteel van Breda. Kasteelplein 10 11XC Breda
In het kader van Dantedì, de jaarlijkse gedenkdag van Dante Alighieri over de gehele wereld, wordt op 29 maart 2025 speciaal voor leden van Dante Alighieri een programma georganiseerd waarin het Kasteel van Breda centraal staat. In dit kasteel huisvest thans de KMA. Niet alleen omdat het kasteel een belangrijke ‘Oranje’ geschiedenis kent, maar vooral omdat Tommaso Vincidor, een Italiaanse architect, een belangrijke rol gespeeld heeft bij de vormgeving in de 16de eeuw van dit indrukwekkende Renaissance paleis van de Nassaus.
Voorafgaand aan de rondleiding in het Kasteel van Breda treffen we elkaar in de Waalse Kerk voor een kopje koffie gevolgd door een tweetal lezingen. De eerste door: Wouter Wagemakers met als titel: De Italiaanse Renaissance in Nederland. Vervolgens zal Sabrina Vermeer – Sacchetti een lezing geven met als titel: De Moderne Italiaanse architectuur in Nederland. Onderaan vindt u een uitgebreide omschrijving over de inleiders. De lezingen worden gevolgd door lichte broodjeslunch.
Programma
o Vanaf 10:30 is de Waalse Kerk open met gelegenheid een kopje koffie of thee te gebruiken
o 11:00 – Welkomstwoord door Rob Vroom, voorzitter samenwerkende Dante comitati in Nederland
o 11:10 – Lezing door Wouter Wagemakers: De Italiaanse Renaissance in Nederland
o 12:00 – Lezing door Sabrina Vermeer- Sacchetti: De Moderne Italiaanse architectuur in Nederland
o Na de lezingen een lichte broodjeslunch
o 13:15 – Vertrek van de eerste groep naar het Kasteel van Breda, (ongeveer 10 minuten lopen) voor de rondleiding, daarna volgen om de 10 minuten de volgende 2 groepen.
o Na afloop van de rondleiding kunt u genieten van de gezelligheid van Breda. Een bezoek aan de Grote Kerk (open tot 17.00u) is alleszins de moeite waard, zie Grote Kerk Breda
Locaties
Waalse Kerk Breda: Catharinastraat 83, 4811 XG Breda. Waalse Kerk Breda
Kasteel van Breda: Kasteelplein 10, 4811 XC Breda. In het Kasteel van Breda is thans de KMA gevestigd.
LET OP: Dit is een militair complex. Voor bezoekers gelden derhalve bijzondere veiligheids- en aanmeldingsvoorschriften, zie onder.
Maximum aantal deelnemers
Omdat we slechts kunnen beschikken over 3 rondleiders is het maximum aantal deelnemers gesteld op 60, d.w.z. max. 20 deelnemers per groep.
N.B. DEZE ACTIVITEIT IS VOLGEBOEKT

Aanmelden deelname voor 15 maart is noodzakelijk, bij voorkeur door invullen van het online aanmeldformulier, via de volgende link: Aanmeldformulier Dante KMA Breda
U kunt ook een email sturen naar Dante Alighieri Nederland: info@dantenederland.nl met daarin de volgende gegevens:
o Naam, incl. e-mailadres
o Lid van Dante Alighieri (comitato noemen)
o Eventuele introducés (aantal), ook met e-mailadres

Kosten
De kosten van deelname voor dit speciale programma bedragen € 35,- per persoon. Hiervoor krijgt u de koffie en broodjeslunch, de lezingen en de rondleiding.
Deze kosten te voldoen via de volgende betaallink: Betaallink Dante KMA Breda of door overmaken op: rekening nummer [REDACTED] t.n.v. Dante Alighieri Nederland.
De aanmelding is definitief na betaling. Terugbetaling bij verhindering tot 7 dagen voorafgaand aan het evenement.
-o-o-o-
N.B. Bijzondere eisen voor de aanmelding voor de rondleiding:

Toestemming voor het betreden van het militaire terrein. Bezoekers van het Kasteel van Breda (KMA) dienen in bezit te zijn van de toestemming van het Ministerie van Defensie. Daarvoor is het nodig dat iedere bezoeker zich tijdig aanmeldt met zijn/haar eigen individuele e-mailadres. (Dus echtparen of partners kunnen niet via hetzelfde emailadres worden aangemeld.)
Alle deelnemers ontvangen van het Ministerie van Defensie een mail met een format dat p.o. digitaal dient te worden ingevuld en geretourneerd. Let op dat de juiste nummers worden ingevuld van de ID kaart, paspoort of rijbewijs.
Iedere deelnemer ontvangt dan kort daarna van het Ministerie de toestemming (daar gaan we vanuit) om het Kasteel van Breda te bezoeken.
Deze toestemming dient elke deelnemer bij het bezoek van 29 maart 2025 bij zich te hebben (eventueel op de telefoon) en uiteraard de geldige legitimatie meebrengen en deze bij de wacht presenteren.

-o-o-o-
Informatie over de sprekers
Wouter Wagemakers is Lecturer in Art and Architectural History aan de Universiteit van Leiden. Hij is specialist op het gebied van Italiaanse renaissance kunst en architectuur, en docent bij het Centre for the Arts in Society. In Leiden geeft hij hoorcolleges over Europese kunst en architectuur van de renaissance, 1300-1550 en werkgroepen over Rome (excursie), de Global Renaissance, en academische vaardigheden. Hij begeleidt daarnaast bachelorscripties over renaissancekunst en -architectuur, en is stagecoördinator voor studenten van de opleidingen kunstgeschiedenis en Arts, Media, and Society.
Sabrina Vermeer-Sacchetti is een Italiaanse architect en woont en werkt sinds 2000 in Nederland. Zij is in 1996 afgestudeerd aan de Universiteit van Florence, faculteit Architectuur. In 2006 heeft ze nog een internationale masterclass aan het Berlage Instituut in Rotterdam gevolgd. Ze heeft meer dan 25 jaar werkervaring als architect. 4 jaar als restauratie-architect in Florence en inmiddels 24 jaar als architect in Nederland. In Nederland heeft zij eerst bij diversen architecten bureaus veelal aan nieuwbouw woning- en kantoren ervaring opgebouwd. In 2012 heeft ze haar eigen architectenbureau Vermeer Sacchetti Design opgericht. Met haar bureau richt ze zich op nieuwbouw, renovatie en herbestemming voor Retail en particulieren klanten. Voor meer informatie kunt u haar website www.designsvs.com bezoeken.

Film ~ Nostalgia (2022)
2025-04-09 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Regie: Mario Martone
Duur: ca 117 min
Ondertiteling: Nederlands
Met: Pierfrancesco Favino, Francesco Di Leva en Tommaso Ragno
Inleiding: Nina Bauer en Belinda Paparella
Synopsis:
Felice Lasco keert terug naar zijn geboortestad Napels om voor zijn doodzieke moeder te zorgen. Hij is meer dan veertig jaar weggeweest; deze periode heeft hij doorgebracht in het MiddenOosten en Afrika. Nu hij terug is in de Sanità-wijk, herontdekt hij verscheidene plaatsen uit zijn verleden, ontdekt hij nieuwe gebruiken en regels in de stad, en dat iets uit het verleden hem nog steeds aan hem lijkt te knagen. Ook ontmoet hij in Napels weer een oude vriend, Oreste, die de criminaliteit in is gegaan.

Lezing ~ Het Leven van Mathilde door Gregor Dijkhuis
2025-04-17 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
In augustus 2024 is Het Leven van Mathilde uitgekomen, een boek over markgravin Mathilde van Toscane. In een aaneenschakeling van avontuurlijke gebeurtenissen en intriges, vertelt Het Leven van Mathilde de geschiedenis van deze kleurrijke vrouw en haar voorgangers, de Heren van Canossa. Het is de eerste Nederlandstalige monografie over deze bijzondere vrouw, die in Nederland vrijwel onbekend is. Geheel ten onrechte.
Gravin Mathilde van Toscane (1046-1115) is een van de machtigste vorsten in de Hoge Middeleeuwen. Voor de geschiedenis van Italië is zij zelfs zo belangrijk dat de tweede helft van de 11e eeuw wel het ‘Mathildische tijdperk’ wordt genoemd. In deze turbulente tijd, waarin het doorgaans mannen zijn die de dienst uitmaken, houdt eigenzinnige Mathilde stand – met groot doorzettingsvermogen, en strategisch en militair inzicht.
Mathilde’s leven staat in het teken van de voortdurende strijd die zij moet voeren om de enorme nalatenschap veilig te stellen die haar voorouders hadden opgebouwd in Noord- en Midden-Italië. De naam van deze geëmancipeerde, strijdbare gravin is ook onlosmakelijk verbonden met de ‘Gang naar Canossa’. Haar stamburcht in de Apennijnen is het toneel van de boetetocht die keizer Hendrik IV moet ondernemen om zich te verzoenen met paus Gregorius VII. Mathilde is niet alleen de gastvrouw van die topontmoeting maar ook de belangrijkste bemiddelaar.
De 11e eeuw is ook de eeuw van de opkomst van de stadsteden in Italië. In deze turbulente tijd, waarin het doorgaans mannen zijn die de dienst uitmaken, houdt de eigenzinnige Mathilde zich opmerkelijk goed staande – met groot doorzettingsvermogen, strategisch en militair inzicht.
Gregor Dijkhuis (1953) studeerde aan de Universiteit van Amsterdam en was werkzaam als schoolleider in het voortgezet onderwijs. Sindsdien legt hij zich toe op de geschiedenis van de Hoge Middeleeuwen. Van zijn hand verscheen eerder Stupor Mundi, Kroniek van een eigenzinnige keizer (2015), de eerste Nederlandstalige monografie over keizer Frederik II. In 2021 schreef hij De Middeleeuwse Zomer (www.stupormundi.net)

Lezing ~ Federico 'Fred' Carasso in Amsterdam. Emancipatie tussen kunst en politiek door Matisse Huiskens
2025-05-07 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Vrijwel direct na de Mars op Rome in 1922 vertrekt Federico ‘Fred’ Antonio Carasso (1899-1969) definitief uit Italië. Samen met vele anderen gaat hij op zoek naar een betere toekomst – wie weet als kunstenaar. Zijn artistieke ambities waren eerder bijna in de kiem gesmoord, toen hij als arbeider in de FIAT-fabriek in Turijn moest werken. Maar toch lukte het Carasso om te blijven tekenen, bijvoorbeeld voor de communistische krant L’Ordine Nuovo. De opkomst van het fascisme maakte echter ook daar een einde aan. Carasso belandt in Parijs, werkt als ambachtsman, maar werd vanwege zijn linkse idealen een paar jaar later het land uitgezet. Vervolgens komt hij aan in Brussel, hoewel ook daar zijn overtuigingen ertoe zouden leiden dat hij gedwongen werd om weg te gaan.
Na omzwervingen wordt Carasso verhoord op het bureau van de Vreemdelingenpolitie in Amsterdam. Uit het verslag van 8 januari 1934 blijkt dat hij voorlopig in de hoofdstad mocht verblijven, op voorwaarde dat hij zich niet meer met politiek zou inlaten. Carasso belooft plechtig zich tot beeldhouwen te beperken. Echter, in deze lezing wordt een ander licht geworpen op die verklaring van deze weinig bestudeerde, maar zeer actieve kunstenaar.
Carasso’s omvangrijke archief en oeuvre worden vanwege zijn aankomst in Amsterdam grotendeels in Nederland bewaard. In de lezing wordt zijn identiteit als een Italiaanse beeldhouwer in een breder perspectief geplaatst, om vanuit verschillende invalshoeken te kijken naar zijn soms beperkte mogelijkheden tot emancipatie. Wat zegt dat over het werk, de strategieën en de bewegingsruimte van migrerende kunstenaars?
Matisse Huiskens is kunsthistoricus, kunstcriticus en docent moderne en hedendaagse kunst aan de Universiteit Utrecht. In 2023 promoveerde hij aan de Universiteit van Amsterdam en van Salerno op een proefschrift over Fred Carasso in België en Nederland in de jaren ’20 tot en met de jaren ‘50. Daarnaast was hij de afgelopen jaren als onderzoeker en docent verbonden aan het Koninklijk Nederlands Instituut in Rome en het Nederlands Interuniversitair Kunsthistorisch Instituut in Florence.

Film ~ Viva la Libertà (2013)
2025-05-20 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Regie: Roberto Andò
Duur: ca 94 min
Ondertiteling: Nederlands
Met: Toni Servillo, Valerio Mastandrea, Valeria Bruni Tedeschi
Inleiding: Jaap Hoekstra
Synopsis:
Een ontspannen lentefilm ter voorbereiding op de ‘Italiaanse zomervakantie’, gedragen door topacteur Toni Servillo (in een dubbelrol) en Valeria Bruni Tedischi. Tevens een film met een ‘scherzende’ politieke inslag over een land, dat door velen als een krankzinnigengesticht wordt ervaren, en waarbij acteur Toni te hulp wordt geroepen om de regering van de ondergang te redden. Maar zoals alles in dat schone land ligt de liefde eraan ten grondslag. Genieten in optima forma.

Lezing ~ Pellegrino Artusi door Saskia Balmaekers
2025-06-04 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Hoe ver en hoe lang de naam Pellegrino Artusi zal weerklinken, daarvan hebben zijn ouders bij zijn geboorte in 1820, in het Italiaanse Forlimpopoli (Emilia-Romagna), nog geen idee. Dat hij op hoge leeftijd een kookboek zal publiceren dat duizenden keren wordt herdrukt, niet alleen in Italië maar ook in Nederland, Frankrijk, de Verenigde Staten en zelfs in Japan, ligt ver buiten hun voorstellingsvermogen. En dat terwijl Pellegrino’s eerste maaltijd het hart van een zwaluw was…
Saskia Balmaekers geeft tijdens haar lezing een kijkje in het leven van Pellegrino Artusi en de tot de totstandkoming van zijn culinaire meesterwerk La scienza in cucina e l’arte di mangiar bene, in het Nederlands vertaald als De wetenschap in de keuken en de kunst om goed te eten. Ze volgt zijn levensloop aan de hand van anekdotes, brieven en verhalen vol smakelijke details, zodat de man achter het bekendste kookboek van Italië een gezicht krijgt dat sprekender is dan de enige foto die van hem bewaard is gebleven. Schuif aan voor een smakelijke avond en maak kennis met Artusi en zijn heerlijke verhalen.
Saskia Balmaekers (1980) is schrijver, journalist en blogger, en bovenal Italiëkenner. Sinds 2010 deelt ze dagelijks de mooiste en lekkerste dingen uit Il Belpaese op de zeer populaire blog Ciaotutti.nl. Eerder verschenen van haar hand o.a. De geheimen van Inferno, De 101 mooiste plekken van Italië, Mijn Rome, Mijn Puglia en Mijn Napels.

Film ~ Ferie d’Agosto (1996)
2025-06-19 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Regie: Paolo Virzì
Duur: ca 110 min
Ondertiteling: Italiaans
Met: Silvio Orlando, Sabrina Ferilli, Ennio Fantastichini
Inleiding: Marzia Ruta (Taalhuis Amsterdam)
Synopsis:
Italië, zomer midden jaren negentig. Twee families, verschillend in sociale klasse en cultureel kapitaal, gaan op vakantie naar het kleine eiland Ventotene. Deze vredige plek met zijn ongerepte natuur wordt het toneel van een bloedige, en bijna Shakespeariaanse, botsing tussen de twee families. Regisseur Paolo Virzì kroonde de film officieel als de enige echte erfgenaam van de traditie van de Commedia all’Italiana. De film werd gemaakt in het jaar na de eerste verkiezing van Silvio Berlusconi en is een van de films die zowel het falen van progressief links toont als het winnen van rechts populisme het best in beeld brengt. Het is geen verrassing dat de film als een komedie wordt omschreven.

Film ~ Amarcord (1973) ￼
2025-09-09 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Regie: Federico Fellini
Duur: ca 127 min.
Ondertiteling: Nederlands
Met: Bruno Zanin, Magali Noël en Pupella Maggio
Inleiding: Jet Rudolph

Synopsis
De film toont de jeugdherinneringen van Fellini over zijn geboortestad Rimini gedurende de fascistische jaren ’30, gezien door de ogen van zijn jeugdvriend Titta Benzi. De titel, in het Romagna-dialect, bevat een mix van de woorden amare, ricordare, cuore en amaro; de ingrediënten voor het ‘bitterzoete’ leven van de jaren ‘30 in Italië.
De film won in 1973 won een Oscar voor beste buitenlandse film en werd in 2002, samen met 99 andere films, uitgeroepen tot cultureel erfgoed, aangezien zij volgens het Ministerie van Cultuur het collectieve geheugen van het land tussen 1942 en 1978 hebben veranderd.
De film is een aantal jaren geleden ook al eens vertoond, maar op veler verzoek nu nog een keer.

Lezing ~ Michelangelo Buonarotti de mens in zijn gedichten door Peter Adema - vertelling & Willem Mook - luitmuziek
2025-09-25 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Michelangelo Buonarotti (1475-1564) was en is als beeldhouwer/schilder een van de beroemdste kunstenaars van de Renaissance –zijn grootste werken zijn bij het grote publiek bekend en worden algemeen bewonderd. Minder bekend is dat hij prachtige gedichten schreef: over zijn leven, zijn kunst, zijn geliefden, zijn religieuze inborst en zijn angst voor de dood. Niet alleen is zijn poëzie van hoge kwaliteit; zijn menselijke ontboezemingen komen recht uit zijn hart. Daarbij is het uitzonderlijk dat een beeldend kunstenaar zelfbeschouwende gedichten nalaat.
Deze lezing brengt de mens Michelangelo in beeld aan de hand van zijn poëzie, die in het Nederlands amper gepubliceerd werd. Peter Adema maakte hiervoor een keuze uit de circa 300 overgeleverde gedichten van Michelangelo en maakte zijn eigen vertalingen, waarbij hij de kunstenaar door zijn levensfases volgt. De luitmuziek die tussen de gedichten door klinkt sluit aan bij Michelangelo’s leven en werkterrein in Noord-Italië. De luit ontwikkelde zich juist in die tijd als een polyfoon instrument en dankte zijn populariteit aan de mogelijkheid om er veelstemmig op te spelen. Lichtbeelden met vooral kunstwerken van Michelangelo begeleiden de klinkende poëzie en bieden visuele context in aansluiting op de voorgedragen gedichten.
Peter Adema studeerde klassieken in zijn geboortestad Amsterdam. Daarnaast deed hij opleidingen solozang en opera in Amsterdam aan het Conservatorium en in Parijs. Vervolgens trad hij veelvuldig op als verteller en vertolker van poëzie in samenwerking met diverse instrumentalisten.
Willem Mook studeerde hoofdvak luit aan het Sweelinck Conservatorium in Amsterdam en muziekwetenschap aan de Rijksuniversiteit Utrecht. Hij specialiseerde zich op het gebied van de Renaissance polyfonie en heeft een lange staat van dienst als solist en begeleider op luit, theorbe en vihuela de mano.
Als duo treden Peter Adema en Willem Mook al ruim 20 jaar samen op met diverse programma’s met poëzie en luitmuziek. Veelgevraagd was hun voorgaande programma ‘Met Dante van Hel tot Hemel’.

Cursus ~ Niccolò Machiavelli’s ‘Il Principe' door Gandolfo Cascio ￼
2025-10-01 15:15 - 2025-11-05 16:45 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Deze cursus biedt een begeleide lectuur van Il Principe (1532) van Niccolò Machiavelli, een van de fundamentele teksten van de Italiaanse literatuur en de Westerse politieke theorie.
Het werk wordt benaderd vanuit een multidisciplinair perspectief -politiek, historisch en esthetisch – op het kruispunt van de klassieke traditie, de crisis van de renaissance-orde en de hedendaagse cultuur.
Kernbegrippen zoals macht, legitimiteit, conflict en stijl wordenonderzocht in relatie tot de context waarin het werk is ontstaan, en in het licht van andere boeken van de denker. Bijzondere aandacht gaat uit naar de receptie van dit meesterwerk: tussen invloed en misverstand, om te begrijpen wat er vandaag de dag nog leeft van zijn visie, en hoe de mythe (en het cliché) van het ‘machiavellisme’ is ontstaan.
Docent
Dr. Gandolfo Cascio is docent-onderzoeker Italiaanse literatuur aan de Universiteit Utrecht waar hij ook het project Observatory on Dante Studies leidt.
Als historicus is hij geïnteresseerd in de Middeleeuwen, de vroege moderniteit en de representatie van de “Italianiteit”. Hij is de auteur van de monografieën Michelangelo in Parnaso (Marsilio 2019) en Dolci detti. Dante, la letteratura e i poeti (Marsilio 2021, Nino Martoglio Prize) en van de essaybundel Le ore del meriggio (Il Convivio 2020, Premio Giuseppe Antonio Borgese).
Werkvorm
Hoorcolleges (5) met gelegenheid voor vragen en discussie.
Data en tijdstip
Woensdag 1, 8, 15, 29 oktober en woensdag 5 november 2025 van 15.15 – 16.45 uur.
N.B.: er is geen les op 22 oktober i.v.m. de herfstvakantie.
Locatie
Het Amsterdams Lyceum.
Materiaal
Elke editie van ‘De Prins’ van Machiavelli.
Kosten
€ 75 voor leden van Dante Alighieri Amsterdam, € 95 voor niet-leden.
Aanmelding en aanvullende informatie
Voor aanmelding mailt u naar info@danteamsterdam.nl. U kunt zich tot uiterlijk 20 september 2025 aanmelden.
Het minimaal aantal deelnemers is 15, het maximaal aantal deelnemers is 25. Zodra duidelijk is dat de cursus doorgaat, ontvangen de deelnemers een bevestiging van deelname met een betaalverzoek. Inschrijving geschiedt op volgorde van aanmelding.

Film ~ L’Immensità (2022) ￼
2025-10-09 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Regie: Emanuele Crialese
Duur: ca 94 min.
Ondertiteling: Italiaans
Met o.a.: Penélope Cruz en Vincenzo Amato
Inleiding: Isabel van de Kant
Synopsis
L’Immensità is een intieme en visueel rijke film van de Siciliaanse regisseur Emanuele Crialese, die in 2022 tijdens de presentatie op het filmfestival van Venetië uit de kast kwam als transgender. Deze persoonlijke wending geeft de film extra lading: het verhaal is namelijk deels gebaseerd op Crialese’s eigen ervaringen. De film speelt zich af in het Italië van de jaren zeventig. Centraal staat Clara, moeder van drie kinderen, die ondanks alles probeert het leven kleur te geven. Maar haar echtgenoot vormt een donkere tegenpool. Hij is gewelddadig, ontrouw en oefent zijn macht zonder schaamte uit. Tegen deze achtergrond ontvouwt zich het verhaal van identiteit en zelfontdekking. Crialese hanteert een unieke stijl: een sprankelende mix van Italiaanse neorealistische cinema en komedie.

Lezing ~ Rome-reizen in het voortgezet onderwijs door Roel Schoonveld
2025-10-15 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Rome is al vele tientallen jaren een gewild reisdoel voor VWO-scholen in ons land, vooral voor gymnasiumleerlingen. In het voorjaar of najaar gaan grote groepen leerlingen met enkele docenten naar de Eeuwige Stad.
In de lezing legt Roel uit hoe ze dat aanpakken – er zijn nogal wat verschillen – met centraal de vraag: hoe kweek je belangstelling bij pubers voor “die ouwe troep”? Tevens komen er ontwikkelingen ter sprake die de reizen tegenwoordig bemoeilijken.
Roel Schoonveld was tientallen jaren als leraar scheikunde verbonden aan Het Amsterdams Lyceum, waar hij ook van 1985 tot 2017 rector was. Hij heeft vele tientallen werkweken geleid ter voorbereiding van de Rome-reizen en ook die reizen zelf geleid en begeleid. Roel maakt sinds 2009 deel uit van het Dante-bestuur.

Film~ L’Innocente (1976)
2025-11-05 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Regie: Luchino Visconti
Duur: ca 123 min.
Ondertiteling: Nederlands
Met o.a.: Giancarlo Giannini, Laura Antonelli en Jennifer O’Neil
Inleiding: Thea Tacx
Synopsis
De jonge aristocraat Tullio heeft buitenechtelijke relaties waar hij rond vooruit komt, maar wanneer zijn echtgenote zich dezelfde vrijheid permitteert door een affaire met een jonge schrijver te beginnen, vindt Tullio dat onacceptabel. Zijn jaloezie heeft verstrekkende gevolgen.
Luchino Visconti weet het extravagante met het immorele meesterlijk te combineren. De film is gebaseerd op de gelijknamige roman van Gabriele D’Annunzio uit 1892.

Lezing ~ Sotto un Cielo di Stelle Il cammino teatrale di Carmelinda Gentile door Carmelinda Gentile
2025-11-20 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Questa conferenza è un viaggio attraverso trent’anni di carriera teatrale, artistica e interiore. A partire dal debutto nel 1994 al Teatro Greco di Siracusa, Carmelinda Gentile ci guida tra i grandi testi della tragedia antica, il teatro civile, il cinema, la televisione e le esperienze internazionali che l’hanno portata nei Paesi Bassi, dove ha fondato il Korego Theatergroep.
La conferenza non si limita a raccontare le tappe di un percorso professionale, ma esplora anche le trasformazioni personali di una donna che ha scelto il teatro come strumento di verità, memoria e resistenza. Attraverso parole, ricordi e visioni, lo spettatore viene coinvolto in un racconto che illumina il confine sottile tra scena e vita, tra arte e realtà. Un atto d’amore verso il teatro come linguaggio universale capace di generare consapevolezza, cura e connessione profonda con l’altro.
Carmelinda Gentile, actrice en regisseur, is afkomstig uit Sicilië. Daar debuteerde ze in 1994 in het Griekse theater van Syracuse en nam ze vervolgens deel aan vele producties van het Istituto Nazionale del Dramma Antico onder leiding van o.a. grootmeester Luca Ronconi. Na haar verhuizing naar Nederland richtte ze de Korego Theatergroep op, een gezelschap met maatschappelijk engagement. Naast theater is ze ook werkzaam voor radio en film. Bij het grote publiek is ze bekend van haar rol in de serie ‘Il Commissario Montalbano’. In 2024 kreeg ze de titel ‘Cavaliere dell’Ordine della Stella d’Italia’ voor haar inzet voor de promotie van de Italiaanse cultuur in Nederland. Carmelinda spreekt vijf talen en heeft een veelzijdige artistieke opleiding.
N.B. Deze lezing wordt in het Italiaans gegeven (met toelichting in het Nederlands).

Film ~ La Signora senza Camelie (1953) ￼
2025-12-03 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Regie: Michelangelo Antonioni
Duur: ca 100 min.
Ondertiteling: Engels
Met o.a.: Lucia Bosè, Andrea Cecchi, Gino Cervi, Alain Cuny
Inleiding: Piet Bijlholt
Synopsis
Een filmproducent raakt gecharmeerd van een aardige verkoopster en geeft haar een rolletje in zijn film. Hoewel de film matig wordt ontvangen, houdt het publiek van de nieuwelinge. Dat is het begin van haar filmcarrière. Maar haar bekruipt steeds meer een gevoel van onbehagen: de mensen om haar heen zien haar slechts als een mooi figuurtje en hebben geen oog voor wie ze werkelijk is. Ze wordt steeds ongelukkiger in haar rollen.
De manier waarop Carla in de film wordt ontdekt verschilt niet veel van bijvoorbeeld Sophia Loren of Gina Lollobrigida. Maar voor niet alle beginnelingen pakte het filmavontuur zo goed uit als voor genoemde twee sterren. Antonioni maakte van zijn derde speelfilm een aangrijpend en schrijnend kijkje achter de schermen van de filmwereld.

Lezing ~ Ranuccio Bianchi Bandinelli en de Nederlandse archeologie 1930-1938 door Asker Pelgrom in samenwerking met het NKV
2025-12-10 20:00 - 22:30 | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
In deze lezing staat het Nederlandse intermezzo in de carrière van de beroemde Italiaanse archeoloog Ranuccio Bianchi Bandinell (1900-1975) centraal, die van 1930 tot 1933 als bijzonder hoogleraar Griekse en Voor-Aziatische archeologie aan de Rijksuniversiteit te Groningen verbonden was.
Bandinelli’s ervaringen maken zichtbaar hoezeer de klassieke archeologie met name in dit tijdvak werd beïnvloed door de fascistische cultuurpolitiek, ook op talloze plaatsen in Nederland. Het zou hoe dan ook verkeerd zijn deze invloed enkel uit te leggen als ‘de lange arm’ van het regime in Rome. Ook de gewillige fascinatie van Nederlandse archeologen voor niet alleen het antieke, maar ook het moderne Italië speelde hierbij een belangrijke rol. Na zijn terugkeer in Italië in 1933 kreeg hij een rol in de spotlights van de fascistische propaganda.
Dr. Asker Pelgrom is cultuurhistoricus, gespecialiseerd in de Italiaanse geschiedenis van de negentiende en vroege twintigste eeuw. Hij doceerde aan de universiteiten van Groningen en Utrecht. Van 2017 tot 2021 was hij hoofd Geschiedenis aan het Koninklijk Nederlands Instituut Rome (KNIR) en vervolgens Liaison & Digitization Officer voor het KNIR. Momenteel werkt hij als projectleider voor de stichting Kastelen, historische Buitenplaatsen & Landgoederen (sKBL).
