Film ~ Viva la Libertà (2013)
2025-05-20 20:00 - 22:30 (Europe/Amsterdam) | Het Amsterdams Lyceum, Valeriusplein 15, Amsterdam, 1075 BJ
Regie: Roberto Andò
Duur: ca 94 min
Ondertiteling: Nederlands
Met: Toni Servillo, Valerio Mastandrea, Valeria Bruni Tedeschi
Inleiding: Jaap Hoekstra
Synopsis:
Een ontspannen lentefilm ter voorbereiding op de ‘Italiaanse zomervakantie’, gedragen door topacteur Toni Servillo (in een dubbelrol) en Valeria Bruni Tedischi. Tevens een film met een ‘scherzende’ politieke inslag over een land, dat door velen als een krankzinnigengesticht wordt ervaren, en waarbij acteur Toni te hulp wordt geroepen om de regering van de ondergang te redden. Maar zoals alles in dat schone land ligt de liefde eraan ten grondslag. Genieten in optima forma.

Lezing ~ Pellegrino Artusi door Saskia Balmaekers
2025-06-04 20:00 - 22:30
Hoe ver en hoe lang de naam Pellegrino Artusi zal weerklinken, daarvan hebben zijn ouders bij zijn geboorte in 1820, in het Italiaanse Forlimpopoli (Emilia-Romagna), nog geen idee. Dat hij op hoge leeftijd een kookboek zal publiceren dat duizenden keren wordt herdrukt, niet alleen in Italië maar ook in Nederland, Frankrijk, de Verenigde Staten en zelfs in Japan, ligt ver buiten hun voorstellingsvermogen. En dat terwijl Pellegrino’s eerste maaltijd het hart van een zwaluw was…
Saskia Balmaekers geeft tijdens haar lezing een kijkje in het leven van Pellegrino Artusi en de tot de totstandkoming van zijn culinaire meesterwerk La scienza in cucina e l’arte di mangiar bene, in het Nederlands vertaald als De wetenschap in de keuken en de kunst om goed te eten. Ze volgt zijn levensloop aan de hand van anekdotes, brieven en verhalen vol smakelijke details, zodat de man achter het bekendste kookboek van Italië een gezicht krijgt dat sprekender is dan de enige foto die van hem bewaard is gebleven. Schuif aan voor een smakelijke avond en maak kennis met Artusi en zijn heerlijke verhalen.
Saskia Balmaekers (1980) is schrijver, journalist en blogger, en bovenal Italiëkenner. Sinds 2010 deelt ze dagelijks de mooiste en lekkerste dingen uit Il Belpaese op de zeer populaire blog Ciaotutti.nl. Eerder verschenen van haar hand o.a. De geheimen van Inferno, De 101 mooiste plekken van Italië, Mijn Rome, Mijn Puglia en Mijn Napels.

Film ~ Ferie d’Agosto (1996)
2025-06-19 20:00 - 22:30
Regie: Paolo Virzì
Duur: ca 110 min
Ondertiteling: Italiaans
Met: Silvio Orlando, Sabrina Ferilli, Ennio Fantastichini
Inleiding: Marzia Ruta (Taalhuis Amsterdam)
Synopsis:
Italië, zomer midden jaren negentig. Twee families, verschillend in sociale klasse en cultureel kapitaal, gaan op vakantie naar het kleine eiland Ventotene. Deze vredige plek met zijn ongerepte natuur wordt het toneel van een bloedige, en bijna Shakespeariaanse, botsing tussen de twee families. Regisseur Paolo Virzì kroonde de film officieel als de enige echte erfgenaam van de traditie van de Commedia all’Italiana. De film werd gemaakt in het jaar na de eerste verkiezing van Silvio Berlusconi en is een van de films die zowel het falen van progressief links toont als het winnen van rechts populisme het best in beeld brengt. Het is geen verrassing dat de film als een komedie wordt omschreven.

Film ~ Amarcord (1973) ￼
2025-09-09 20:00 - 22:30
Regie: Federico Fellini
Duur: ca 127 min.
Ondertiteling: Nederlands
Met: Bruno Zanin, Magali Noël en Pupella Maggio
Inleiding: Jet Rudolph

Synopsis
De film toont de jeugdherinneringen van Fellini over zijn geboortestad Rimini gedurende de fascistische jaren ’30, gezien door de ogen van zijn jeugdvriend Titta Benzi. De titel, in het Romagna-dialect, bevat een mix van de woorden amare, ricordare, cuore en amaro; de ingrediënten voor het ‘bitterzoete’ leven van de jaren ‘30 in Italië.
De film won in 1973 won een Oscar voor beste buitenlandse film en werd in 2002, samen met 99 andere films, uitgeroepen tot cultureel erfgoed, aangezien zij volgens het Ministerie van Cultuur het collectieve geheugen van het land tussen 1942 en 1978 hebben veranderd.
De film is een aantal jaren geleden ook al eens vertoond, maar op veler verzoek nu nog een keer.

Lezing ~ Michelangelo Buonarotti de mens in zijn gedichten door Peter Adema - vertelling & Willem Mook - luitmuziek
2025-09-25 20:00 - 22:30
Michelangelo Buonarotti (1475-1564) was en is als beeldhouwer/schilder een van de beroemdste kunstenaars van de Renaissance –zijn grootste werken zijn bij het grote publiek bekend en worden algemeen bewonderd. Minder bekend is dat hij prachtige gedichten schreef: over zijn leven, zijn kunst, zijn geliefden, zijn religieuze inborst en zijn angst voor de dood. Niet alleen is zijn poëzie van hoge kwaliteit; zijn menselijke ontboezemingen komen recht uit zijn hart. Daarbij is het uitzonderlijk dat een beeldend kunstenaar zelfbeschouwende gedichten nalaat.
Deze lezing brengt de mens Michelangelo in beeld aan de hand van zijn poëzie, die in het Nederlands amper gepubliceerd werd. Peter Adema maakte hiervoor een keuze uit de circa 300 overgeleverde gedichten van Michelangelo en maakte zijn eigen vertalingen, waarbij hij de kunstenaar door zijn levensfases volgt. De luitmuziek die tussen de gedichten door klinkt sluit aan bij Michelangelo’s leven en werkterrein in Noord-Italië. De luit ontwikkelde zich juist in die tijd als een polyfoon instrument en dankte zijn populariteit aan de mogelijkheid om er veelstemmig op te spelen. Lichtbeelden met vooral kunstwerken van Michelangelo begeleiden de klinkende poëzie en bieden visuele context in aansluiting op de voorgedragen gedichten.
Peter Adema studeerde klassieken in zijn geboortestad Amsterdam. Daarnaast deed hij opleidingen solozang en opera in Amsterdam aan het Conservatorium en in Parijs. Vervolgens trad hij veelvuldig op als verteller en vertolker van poëzie in samenwerking met diverse instrumentalisten.
Willem Mook studeerde hoofdvak luit aan het Sweelinck Conservatorium in Amsterdam en muziekwetenschap aan de Rijksuniversiteit Utrecht. Hij specialiseerde zich op het gebied van de Renaissance polyfonie en heeft een lange staat van dienst als solist en begeleider op luit, theorbe en vihuela de mano.
Als duo treden Peter Adema en Willem Mook al ruim 20 jaar samen op met diverse programma’s met poëzie en luitmuziek. Veelgevraagd was hun voorgaande programma ‘Met Dante van Hel tot Hemel’.

Cursus ~ Niccolò Machiavelli’s ‘Il Principe' door Gandolfo Cascio ￼
2025-10-01 15:15 - 2025-11-05 16:45
Deze cursus biedt een begeleide lectuur van Il Principe (1532) van Niccolò Machiavelli, een van de fundamentele teksten van de Italiaanse literatuur en de Westerse politieke theorie.
Het werk wordt benaderd vanuit een multidisciplinair perspectief -politiek, historisch en esthetisch – op het kruispunt van de klassieke traditie, de crisis van de renaissance-orde en de hedendaagse cultuur.
Kernbegrippen zoals macht, legitimiteit, conflict en stijl wordenonderzocht in relatie tot de context waarin het werk is ontstaan, en in het licht van andere boeken van de denker. Bijzondere aandacht gaat uit naar de receptie van dit meesterwerk: tussen invloed en misverstand, om te begrijpen wat er vandaag de dag nog leeft van zijn visie, en hoe de mythe (en het cliché) van het ‘machiavellisme’ is ontstaan.
Docent
Dr. Gandolfo Cascio is docent-onderzoeker Italiaanse literatuur aan de Universiteit Utrecht waar hij ook het project Observatory on Dante Studies leidt.
Als historicus is hij geïnteresseerd in de Middeleeuwen, de vroege moderniteit en de representatie van de “Italianiteit”. Hij is de auteur van de monografieën Michelangelo in Parnaso (Marsilio 2019) en Dolci detti. Dante, la letteratura e i poeti (Marsilio 2021, Nino Martoglio Prize) en van de essaybundel Le ore del meriggio (Il Convivio 2020, Premio Giuseppe Antonio Borgese).
Werkvorm
Hoorcolleges (5) met gelegenheid voor vragen en discussie.
Data en tijdstip
Woensdag 1, 8, 15, 29 oktober en woensdag 5 november 2025 van 15.15 – 16.45 uur.
N.B.: er is geen les op 22 oktober i.v.m. de herfstvakantie.
Locatie
Het Amsterdams Lyceum.
Materiaal
Elke editie van ‘De Prins’ van Machiavelli.
Kosten
€ 75 voor leden van Dante Alighieri Amsterdam, € 95 voor niet-leden.
Aanmelding en aanvullende informatie
Voor aanmelding mailt u naar info@danteamsterdam.nl. U kunt zich tot uiterlijk 20 september 2025 aanmelden.
Het minimaal aantal deelnemers is 15, het maximaal aantal deelnemers is 25. Zodra duidelijk is dat de cursus doorgaat, ontvangen de deelnemers een bevestiging van deelname met een betaalverzoek. Inschrijving geschiedt op volgorde van aanmelding.

Film ~ L’Immensità (2022) ￼
2025-10-09 20:00 - 22:30
Regie: Emanuele Crialese
Duur: ca 94 min.
Ondertiteling: Italiaans
Met o.a.: Penélope Cruz en Vincenzo Amato
Inleiding: Isabel van de Kant
Synopsis
L’Immensità is een intieme en visueel rijke film van de Siciliaanse regisseur Emanuele Crialese, die in 2022 tijdens de presentatie op het filmfestival van Venetië uit de kast kwam als transgender. Deze persoonlijke wending geeft de film extra lading: het verhaal is namelijk deels gebaseerd op Crialese’s eigen ervaringen. De film speelt zich af in het Italië van de jaren zeventig. Centraal staat Clara, moeder van drie kinderen, die ondanks alles probeert het leven kleur te geven. Maar haar echtgenoot vormt een donkere tegenpool. Hij is gewelddadig, ontrouw en oefent zijn macht zonder schaamte uit. Tegen deze achtergrond ontvouwt zich het verhaal van identiteit en zelfontdekking. Crialese hanteert een unieke stijl: een sprankelende mix van Italiaanse neorealistische cinema en komedie.

Lezing ~ Rome-reizen in het voortgezet onderwijs door Roel Schoonveld
2025-10-15 20:00 - 22:30
Rome is al vele tientallen jaren een gewild reisdoel voor VWO-scholen in ons land, vooral voor gymnasiumleerlingen. In het voorjaar of najaar gaan grote groepen leerlingen met enkele docenten naar de Eeuwige Stad.
In de lezing legt Roel uit hoe ze dat aanpakken – er zijn nogal wat verschillen – met centraal de vraag: hoe kweek je belangstelling bij pubers voor “die ouwe troep”? Tevens komen er ontwikkelingen ter sprake die de reizen tegenwoordig bemoeilijken.
Roel Schoonveld was tientallen jaren als leraar scheikunde verbonden aan Het Amsterdams Lyceum, waar hij ook van 1985 tot 2017 rector was. Hij heeft vele tientallen werkweken geleid ter voorbereiding van de Rome-reizen en ook die reizen zelf geleid en begeleid. Roel maakt sinds 2009 deel uit van het Dante-bestuur.

Film~ L’Innocente (1976)
2025-11-05 20:00 - 22:30
Regie: Luchino Visconti
Duur: ca 123 min.
Ondertiteling: Nederlands
Met o.a.: Giancarlo Giannini, Laura Antonelli en Jennifer O’Neil
Inleiding: Thea Tacx
Synopsis
De jonge aristocraat Tullio heeft buitenechtelijke relaties waar hij rond vooruit komt, maar wanneer zijn echtgenote zich dezelfde vrijheid permitteert door een affaire met een jonge schrijver te beginnen, vindt Tullio dat onacceptabel. Zijn jaloezie heeft verstrekkende gevolgen.
Luchino Visconti weet het extravagante met het immorele meesterlijk te combineren. De film is gebaseerd op de gelijknamige roman van Gabriele D’Annunzio uit 1892.

Lezing ~ Sotto un Cielo di Stelle Il cammino teatrale di Carmelinda Gentile door Carmelinda Gentile
2025-11-20 20:00 - 22:30
Questa conferenza è un viaggio attraverso trent’anni di carriera teatrale, artistica e interiore. A partire dal debutto nel 1994 al Teatro Greco di Siracusa, Carmelinda Gentile ci guida tra i grandi testi della tragedia antica, il teatro civile, il cinema, la televisione e le esperienze internazionali che l’hanno portata nei Paesi Bassi, dove ha fondato il Korego Theatergroep.
La conferenza non si limita a raccontare le tappe di un percorso professionale, ma esplora anche le trasformazioni personali di una donna che ha scelto il teatro come strumento di verità, memoria e resistenza. Attraverso parole, ricordi e visioni, lo spettatore viene coinvolto in un racconto che illumina il confine sottile tra scena e vita, tra arte e realtà. Un atto d’amore verso il teatro come linguaggio universale capace di generare consapevolezza, cura e connessione profonda con l’altro.
Carmelinda Gentile, actrice en regisseur, is afkomstig uit Sicilië. Daar debuteerde ze in 1994 in het Griekse theater van Syracuse en nam ze vervolgens deel aan vele producties van het Istituto Nazionale del Dramma Antico onder leiding van o.a. grootmeester Luca Ronconi. Na haar verhuizing naar Nederland richtte ze de Korego Theatergroep op, een gezelschap met maatschappelijk engagement. Naast theater is ze ook werkzaam voor radio en film. Bij het grote publiek is ze bekend van haar rol in de serie ‘Il Commissario Montalbano’. In 2024 kreeg ze de titel ‘Cavaliere dell’Ordine della Stella d’Italia’ voor haar inzet voor de promotie van de Italiaanse cultuur in Nederland. Carmelinda spreekt vijf talen en heeft een veelzijdige artistieke opleiding.
N.B. Deze lezing wordt in het Italiaans gegeven (met toelichting in het Nederlands).

Film ~ La Signora senza Camelie (1953) ￼
2025-12-03 20:00 - 22:30
Regie: Michelangelo Antonioni
Duur: ca 100 min.
Ondertiteling: Engels
Met o.a.: Lucia Bosè, Andrea Cecchi, Gino Cervi, Alain Cuny
Inleiding: Piet Bijlholt
Synopsis
Een filmproducent raakt gecharmeerd van een aardige verkoopster en geeft haar een rolletje in zijn film. Hoewel de film matig wordt ontvangen, houdt het publiek van de nieuwelinge. Dat is het begin van haar filmcarrière. Maar haar bekruipt steeds meer een gevoel van onbehagen: de mensen om haar heen zien haar slechts als een mooi figuurtje en hebben geen oog voor wie ze werkelijk is. Ze wordt steeds ongelukkiger in haar rollen.
De manier waarop Carla in de film wordt ontdekt verschilt niet veel van bijvoorbeeld Sophia Loren of Gina Lollobrigida. Maar voor niet alle beginnelingen pakte het filmavontuur zo goed uit als voor genoemde twee sterren. Antonioni maakte van zijn derde speelfilm een aangrijpend en schrijnend kijkje achter de schermen van de filmwereld.

Lezing ~ Ranuccio Bianchi Bandinelli en de Nederlandse archeologie 1930-1938 door Asker Pelgrom in samenwerking met het NKV
2025-12-10 20:00 - 22:30
In deze lezing staat het Nederlandse intermezzo in de carrière van de beroemde Italiaanse archeoloog Ranuccio Bianchi Bandinell (1900-1975) centraal, die van 1930 tot 1933 als bijzonder hoogleraar Griekse en Voor-Aziatische archeologie aan de Rijksuniversiteit te Groningen verbonden was.
Bandinelli’s ervaringen maken zichtbaar hoezeer de klassieke archeologie met name in dit tijdvak werd beïnvloed door de fascistische cultuurpolitiek, ook op talloze plaatsen in Nederland. Het zou hoe dan ook verkeerd zijn deze invloed enkel uit te leggen als ‘de lange arm’ van het regime in Rome. Ook de gewillige fascinatie van Nederlandse archeologen voor niet alleen het antieke, maar ook het moderne Italië speelde hierbij een belangrijke rol. Na zijn terugkeer in Italië in 1933 kreeg hij een rol in de spotlights van de fascistische propaganda.
Dr. Asker Pelgrom is cultuurhistoricus, gespecialiseerd in de Italiaanse geschiedenis van de negentiende en vroege twintigste eeuw. Hij doceerde aan de universiteiten van Groningen en Utrecht. Van 2017 tot 2021 was hij hoofd Geschiedenis aan het Koninklijk Nederlands Instituut Rome (KNIR) en vervolgens Liaison & Digitization Officer voor het KNIR. Momenteel werkt hij als projectleider voor de stichting Kastelen, historische Buitenplaatsen & Landgoederen (sKBL).
